Do poprawnego działania strony wymagane jest włącznenie obsługi javascript. Zmień to w opcjach Twojej przeglądarki i odśwież stronę.
Obchodzimy święto kaszubskiego
sobota, 26 września 2015

26 września obchodzimy Europejski Dzień Języków. Dzień ten ustanowiony w 2001 roku z inicjatywy Rady Europy. Dla Kaszubów i języka kaszubskiego ma to szczególne znaczenie, jest to bowiem jedyny w Polsce język regionalny.

Według informacji ze spisu powszechnego w 2011 r. 108 140 osób deklarowało, że najczęściej w kontaktach domowych posługuje się językiem kaszubskim. W poprzednim spisie z 2002 r. było to 52 665 osób. W 19 gminach na Kaszubach używanie kaszubskiego zadeklarowało ponad 20% mieszkańców, dzięki czemu zgodnie z prawem może być on tam stosowany jako język pomocniczy.

Język kaszubski jest używany głównie w rodzinach i kontaktach sąsiedzkich. Jednak od kilkunastu lat wyraźnie widać zmiany w obszarach funkcjonowania tego języka, który zaczyna wykraczać poza sferę prywatną. W wielu kaszubskich rodzinach został zerwany proces międzypokoleniowego przekazu znajomości rodzinnej mowy. Aby upowszechniać znajomość języka kaszubskiego, po 1991 r. zaczęto wprowadzać nauczanie tego języka do szkół jako przedmiotu dodatkowego – przedmiotu dla chętnych. Według danych SIO Kuratorium Oświaty w Gdańsku w roku szkolnym 2014/2015 w szkołach na Pomorzu języka kaszubskiego uczyło się 17585 uczniów: 14110 w szkołach podstawowych, 2733 w gimnazjach i 742 w szkołach ponadgimnazjalnych.

Nad prawidłowym rozwojem języka kaszubskiego działa powołana Rada Języka Kaszubskiego składajaca się z językoznawców, nauczycieli i literatów. Rada ujednolica formy zapisu oraz gramatykę kaszubską i ustala nowe słownictwo i nazewnictwo. Wynikiem prac Rady są Biuletyny Rady Języka Kaszubskiego zawierające uchwały na temat różnych form gramatycznych i słownictwa kaszubskiego. Od 2014 roku działa internetowa poradnia języka kaszubskiego. Skorzystać może z niej każdy, kto ma jakiekolwiek wątpliwości związane z pisownią w języku kaszubskim. Na pytania odpowiadają członkowie Rady Języka Kaszubskiego. Zapraszamy na stronę poradni rjk.org.pl/poradnia-jezykowa.html

W ostatnich latach wzrosła też ilość publikacji w języku regionalnym, wydawanych m.in. przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Wśród nich znajdziemy zarówno bajki dla dzieci, powieści, komiksy jak też podręczniki i publikacje naukowe. Można je znaleźć na stronie www.kaszubskaksiazka.pl

Wśród działań Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, propagujących język kaszubski wśród najmłodszych, jest coroczna akcja Kaszubskie Bajania, w ramach której powstają audiobooki z bajkami i opowiadaniami z języku kaszubskim oraz organizowany jest coroczny Festyn promujący czytelnictwo wśród dzieci.

W tym roku po raz pierwszy odbyła się Letnia szkoła języka kaszubskiego. Jej uczestnicy, którzy przyjechali z Pomorza, jak i spoza tego regionu, brali udział w intensywnym kursie języka kaszubskiego. Popołudnia były natomiast poświęcone na wykłady i spotkania poświęcone historii, literaturze i kulturze Kaszub, a także na wyjazdy studyjne. Wykłady prowadzone były w języku kaszubskim. Przedsięwzięcie to miało na celu nie tylko wzmocnienie kompetencji językowych w zakresie kaszubszczyzny, ale także przedstawienie kontekstu kulturowego w jakim jest ona osadzona.

Kaszubszczyzna jest również obecna w mediach: telewizji, radiu i prasie. Najwięcej artykułów po kaszubsku przeczytać można w miesięczniku „Pomerania” a dodatkowo na stronie czasopisma znajdują się ponad 100 z nich w wersji audio, dla tych, którzy chcą podszlifować kaszubski zarówno w mowie, jak i piśmie (www.miesiecznikpomerania.pl/audio). Redakcja "Pomeranii" jest także inicjatorem i organizatorem odbywających się od kilku lat spotkań warsztatowych dla piszących po kaszubsku. Ich owocem są serie artukułów, które publikowan są na łamach czasopisma.

Pomoce do nauki języka kaszubskiego można także znaleźć na portalu edukacyjnym Skarbnica Kaszubska (www.skarbnicakaszubska.pl/). Strona przeznaczona jest dla nauczycieli języka kaszubskiego, ale polecamy ja także osobom uczącym się tego języka i wszystkim zainteresowanym językiem kaszubskim, kulturą oraz literaturą kaszubską. W Skarbnicy Kaszubskiej znajdują sie także podręczniki do nauki języka kaszubskiego.

Co roku na Kaszubach odbywa się także kilka konkursów promujacych kaszubszczyznę, m.in. Kaszëbsczé Diktando, w którym co roku udział bierze blisko 200 osób oraz konkurs recytatorski Rodnô mòwa, cieszący się najwieksza popularnościa wśród dzieci i młodzieży. 

Coraz częściej język kaszubski można też zobaczyć w przestrzeni publicznej. Na Kaszubach w 745 miejscowościach znajdują się tablice z dodatkowymi, tradycyjnymi nazwami w języku regionalnym. Pierwsze pojawiły się 21 lipca 2008 r. w Szymbarku/Szimbarku (gmina Stężyca). Ich wprowadzenie umożliwiła uchwalona 6 stycznia 2005 r. „Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym”, ale decyzję o faktycznym pojawieniu się dwujęzycznych tablic na rogatkach miast i wsi podejmują sami mieszkańcy. Pierwszym ośrodkiem miejskim z oficjalnym nazwami kaszubskimi stał się od 4 lipca 2010 r. Bytów/Bëtowò. Obecnie tablice z nazwami miejscowości po kaszubsku znajdują się w następujących gminach: powiat kartuski – gmina Stężyca, Chmielno, Sierakowice, Sulęczyno, Kartuzy, Somonino, Żukowo; powiat wejherowski – gmina Linia, Luzino, Szemud, Wejherowo; powiat bytowski – gmina Bytów, Czarna Dąbrówka, Lipnica, Parchowo; powiat chojnicki – gmina Brusy, powiat kościerski – gmina Kościerzyna, Lipusz, Karsin i Dziemiany.

Kaszubski pojawił się też w instytucjach, m.in. w muzeach. W Muzeum Akordeonu w Kościerzynie w języku regionalnym można posłuchać lektora, opowiadającego o historii tego instrumentu i jego różnych odmianach. Podobnie jest np. w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku, gdzie można zwiedzać z angielskim, niemieckim, francuskim, hiszpańskim, rosyjskim i oczywiście kaszubskim audioguidem. Po kaszubsku usłyszymy historię Solidarności zaprezentowaną na liczącej ok. 3000 m.kw. wystawie stałej, którą od otwarcia obejrzało ponad 300 000 osób z całego świata. Audioguide zabiera zwiedzających także w inne przestrzenie ECS - do biblioteki, archiwum, mediateki, a także na taras widokowy z którego rozpościera się widok na teren w którym miały miejsce przełomowe wydarzenia 1980 r. Tłumaczenia na język kaszubski dokonał Darek Majkowski - redaktor naczelny miesięcznika Pomerania.

Kaszubski język należy do zachodniosłowiańskiej grupy, indoeuropejskiej rodziny językowej. Najstarsze zapisy, zawierające kaszubizmy, pojawiły się w 1584 roku za sprawą Szymona Krofeja, pastora w Bytowie, w jego tłumaczeniach ksiąg religijnych, zatytułowanych Duchowne piesnie Dra Marcina Luthera....

Wprowadzenia kaszubszczyzny na szerszą skalę do piśmiennictwa i literatury podjął się w XIX wieku Florian Ceynowa, zwany prekursorem regionalizmu kaszubskiego. Do najważniejszych dokonań Ceynowy, mających na celu utrwalenie kaszubszczyzny, należy wydawanie w latach 1866-1879 czasopisma „Skôrb Kaszébskosłovinskjè mòwé”, w którym zamieszczał spisane przez siebie przysłowia, powiedzenia i przyśpiewki zasłyszane wśród ludu. Ceynowa jest także autorem pierwszej gramatyki opisowej języka kaszubskiego pt. Zarys do Grammatyki Kaszébsko-Słovjinskjè Mòvé.

Do znacznego rozwoju literatury kaszubskiej w II poł. XIX wieku przyczynił się urodzony w 1852 roku we Wielu Hieronim Derdowski, pisarz i poeta, autor poetyckiej epopei „O Panu Czôrlińczim co do Pùcka po sécë jachôł”.

Do dorobku Ceynowy i Derdowskiego sięgali Młodokaszubi, którzy ogromne znaczenie przywiązywali do odrębności językowej Kaszubów, uznając ją za  podstawę dla budzącego się na przełomie XIX i XX wieku kaszubskiego ducha. Na stałe do kanonu kaszubskiej literatury pięknej weszły wówczas dzieła Jan Karnowskiego, ks. Leona Heykego, Franciszka Sędzickiego i przede wszystkim Aleksandra Majkowskiego, autora epopei Żëcé i przigòdë Remùsa.

NAJNOWSZE ARTYKUŁY
© Copyright 2005 - 2017 Portal Regionalny kaszubi.pl
Wydawnictwo Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego
Projekt graficzny: Iselin
Webmaster: Łukasz Makurat
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Kliknij na to powiadomienie, aby je zamknąć.