Do poprawnego działania strony wymagane jest włącznenie obsługi javascript. Zmień to w opcjach Twojej przeglądarki i odśwież stronę.
Sto lat temu wróciła tu Polska
piątek, 3 stycznia 2020
Nie znaleziono zdjecia
Generał Józef Haller z balkonu ratusza w Toruniu wygłasza przemówienie do żołnierzy i mieszkańców miasta.

100 lat temu Polska powróciła na Pomorze. 10 stycznia 1920 roku został ratyfikowany traktat wersalski, kończący pierwszą wojnę światową i określający granice II RP.  Obchody tej ważnej dla nas rocznicy pierwsi rozpoczną mieszkańcy województwa kujawsko-pomorskiego.

10 stycznia w całym województwie w miejscach pamięci związanych z powrotem polskich ziem do macierzy harcerze złożą kwiaty i zapalą znicze. W Toruniu kwiaty zostną złożene pod pomnikami Pamięci Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 oraz generała Józefa Hallera. Na uroczystej wspólnej sesji z udziałem zaproszonych gości zbiorze się sejmik województwa kujawsko-pomorskiego i sejmik województwa pomorskiego. Posiedzenie poprzedzą msza w bazylice świętych Janów oraz odsłonięcie tablicy pamiątkowej na historycznej siedzibie wojewodów pomorskich (obecnie Collegium Maius Uniwersytetu Mikołaja Kopernika). Wieczorem odbędzie się marszałkowski galowy koncert w Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy.

Wojska Frontu Wielkopolskiego gen. Józefa Dowbór-Muśnickiego w Bydgoszczy 20-go stycznia 1920 r.

Druga część głównych uroczystości wojewódzkich będzie miała miejsce 17 stycznia w Golubiu-Dobrzyniu. To Golub - wówczas samodzielnie miasto na granicy mocarstw zaborczych (po stronie niemieckiej) - był pierwszym pomorskim miastem zajętym przez Polskę na mocy traktatu wersalskiego. 17 stycznia 1920 roku wkroczyła tu - od strony Dobrzynia, przez most na Drwęcy, który dziś nosi jej imię - Błękitna Armia generała Józefa Hallera. Wśród zaplanowanych wydarzeń przede wszystkim rekonstrukcja tej historycznej operacji, manifestacja patriotyczna połączona z przemarszem przez miasto, uroczystość wojskowa i piknik patriotyczny na Zamku Golubskim, a także konferencja naukowa.

Wojska gen. Stanisława Pruszyńskiego w Grudziądzu 23-go stycznia 1920 r.

Obchody stulecia powrotu Pomorza do macierzy w województwie Kujawko-Pomorskim zaplanowane zostały na cały rok. Złożą się na nie wydarzenia kulturalne, realizacje wydawnicze (komiks i księgę stulecia), imprezy sportowe i kampania edukacyjno-historyczna w szkołach. Wśród najbliższych, które odbędą się w styczniu i lutym są m.in. odsłonięcie tablic upamiętniających ojców naszej niepodległości – Józefa Piłsudskiego, Romana Dmowskiego, Wojciecha Korfantego, gen. Józefa Hallera i gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego – w Bydgoszczy. Warte uwagi są też współorganizowany przez Instytut Pamięci Narodowej koncert „Tryptyk Niepodległa” w Operze Nova, dwie interesujące wystawy w Wojewódzkiej Bibliotece im. Bełzy w Bydgoszczy i dwie imprezy sportowe – sztafeta do Pucka i bieg „100 kilometrów na stulecie” na trasie Golub-Dobrzyń, Inowrocław, Brodnica, Tuchola. Własne obchody przygotowały też samorządy lokalne, w tym samorządy miejskie Torunia, Bydgoszczy i Grudziądza.

Szczegóły ochodów w województwie pomorskim, w Pucku i innych miejscowościach regionu zaprezentujemy 13 stycznia. Cześć wydarzeń jest już znana i znajduje się  poniżej.


Program wydarzeń w województwie kujawsko-pomorskim


KALENDARIUM OBCHODÓW W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM

100-lecie powrotu Pomorza w granice Rzeczypospolitej 
i zaślubin Polski z Bałtykiem

 

13 grudnia 2019 r. godz. 16.00 - Muzeum Zachodniokaszubskie w Bytowie - Wernisaż wystawy "Wiatr od morza. W sto lat później"

26 stycznia 2020 r. godz. 18.00 - Sala im. Lubomira Szopińskiego w Kościerzynie - Koncert na 100-lecie z udziałem Polskiej Filharmonii Kameralnej Sopot. Bezpłatne zaproszenia do odbioru od 4 stycznia w Kościerskim Domu Kultury.

30 stycznia 2020 r. – Chojnickie Centrum Kultury - Koncert na 100-lecie z udziałem Polskiej Filharmonii Kameralnej Sopot

1 lutego 2020 r. godz. 16.00 – MOKSiR w Pucku – Wernisaż wystawy "Wiatr od morza. W sto lat później."

7 lutego  2020 r. - Stary Rynek w Pucku - pokaz filmu Niepodległość i Miasto z Morza

7 - 9 lutego 2020 r. - MOKSiR w Pucku Międzynarodowe Zawody Strzeleckie "Zaślubiny z Morzem"

8 lutego 2020 r. – Stary Rynek w Pucku -"Pucki Bal Zaślubinowy"

8 lutego 2020 r.  godz. 21.00 - Stary Rynek w Pucku - Laserowe stulecie - pokaz laserowy

9 lutego 2020 r. - Zielona Plaża w Pucku - morsowanie z zupą rybną - bicie rekordu

9 lutego 2020 r. godz. 11.00 - Sala im. L. Bądkowskiego w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Pomorskiego -Uroczysta sesja Sejmiku Województwa Pomorskiego

9 lutego 2020 r. godz. 12.00 – Gdańsk - Gra historyczna na Starym i Głównym Mieście

9 lutego 2020 r. godz. 15.00 - Dwór Artusa - Uroczyste spotkanie samorządowców i organizacji społecznych wraz z prezentacją albumu "Powrót Pomorza w granice Rzeczypospolitej. W setną rocznicę (1920-2020)"

9 lutego 2020 r. godz. 16.30 - Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku - Wernisaż wystawy "Puck, 10 lutego 1920 oczami świadków"

9 lutego godz. 17.00 -  Fara w Pucku - koncert „Wiwat Niepodległa"

9 lutego 2020 r. godz. 18.00 - Polska Filharmonia Bałtycka w Gdańsku – Koncert na 100-lecie z udziałem Leszka Możdżera, Agnieszki Duczmal, Mirosława Baki

10 lutego 2020 r. godz. 7.00 – Dworzec Główny w Gdańsku - odjazd pociągu specjalnego do Pucka

10 lutego 2020 r. godz. 9.30 –Stacja Puck – przyjazd pociągu specjalnego do Pucka

10 lutego 2020 r. godz. 10:15  - Stary Rynek w Pucku - odsłonięcie tablicy Antoniego Miotka - puckiego działacza niepodległościowego

10 lutego 2020 r. godz. 13.30 - miejsce autentycznych zaślubin - ul. kmdr. E. Szystowskiego - inscenizacja historyczna Zaślubin Polski z Morzem w Pucku

10 lutego 2020 r. godz. 15.30 – MOKSiR w Pucku Promocja albumu "Powrót Pomorza w granice Rzeczypospolitej. W setną rocznicę (1920-2020)"

10 lutego 2020 r. godz. 16:00 - Port w Pucku - Laserowe Stulecie - pokaz laserowy na wodzie

11 lutego 2020 r. godz. 18.00 – Wejherowskie Centrum Kultury-  Koncert na 100-lecie z udziałem Leszka Możdżera, Agnieszki Duczmal, Mirosława Baki i Polskiej Filharmonii Bałtyckiej

16 lutego 2020 r. - VI Bieg Zaślubin Polski z Morzem "Od Hallera do Hallera"

28 lutego  2020 r. godz. 19.00 - „Koncert na 100-lecie powrotu Pomorza w granice Rzeczypospolitej i zaślubin Polski z Bałtykiem", Polska Filharmonia Sinfonia Baltica w Słupsku. Bezpłatne zaproszenia do odbioru od 10 lutego w kasie Filharmonii

 


Rys historyczny

11 listopada 2018 r. obchodzono 100-lecie odzyskania przez Polskę niepodległości. Jednak w 1918 r. granice Rzeczpospolitej były nieukształtowane, a Polacy z różnych ziem drogą wysiłku militarnego, zabiegów dyplomatycznych, akcji wiecowych itp. przez kolejne miesiące i lata zabiegali o przyłączenie do odradzającej się Polski.

Wydarzenia z listopada 1918 r. zaktywizowały ludność polską zaboru pruskiego, która coraz śmielej zaczęła od władz niemieckich domagać się poszanowania swoich praw. Zgodnie z zapowiedzią prezydenta USA Wilsona ze stycznia 1918 r. miała powstać niepodległa Polska w oparciu o obszary etnograficznie bezsprzecznie polskie wraz z dostępem do morza. Różne ośrodki zdawały sobie sprawę, że warunkiem konicznym niepodległości Polski jest uzyskanie przez nią dostępu do morza, czyli możliwość nieskrępowanego uczestniczenia w światowym handlu. Rozpatrywano trzy warianty dostępu Polski do morza:

1) za pośrednictwem unii z Litwą,
2) umiędzynarodowienia Wisły i za jej pośrednictwem otwarcie drogi do handlu morskiego
3) przyznanie Polsce pasa ziem Pomorza Gdańskiego

O przynależności ziem zaboru pruskiego miały zdecydować wielkie mocarstwa w trakcie konferencji pokojowej w Paryżu (I połowa 1919 r.). Wcześniej w końcu grudnia 1918 r. w Wielkopolsce wybuchło powstanie antyniemieckie, którego rozszerzenia na Pomorze Gdańskie obawiały się władze pruskie i wielkie mocarstwa. Sytuacja etnograficzna na Pomorzu była jednak bardzo skomplikowana. Ludność polska Pomorza Gdańskiego poprzez wiece, manifestacje i petycje domagała się przyłączenia do Polski (wówczas to szczególną popularność zyskało hasło: Nie ma Kaszub bez Polonii, a bez Kaszub Polski), czemu sprzeciwiała się za pomocą podobnych środków nacisku ludność niemiecka. Kluczowy okazał się spór o Gdańsk – naturalny główny port morski terenów w dorzeczu Wisły. Polacy w tym Kaszubi) na Pomorzu nie wyobrażali sobie pozostawienia Gdańska w granicach Niemiec, a Niemcy sprzeciwiali się przyznaniu go Polsce bo miasto w większości zamieszkiwała ludność niemiecka. Z inicjatywy Brytyjczyków i Amerykanów w tych warunkach opracowano projekt utworzenia Wolnego Miasta Gdańska pod egidą Ligii Narodów z koncesjami w porcie gdańskim i różnymi innymi uprawnieniami dla Polski. W wyniku podpisanego 26 czerwca 1919 r. traktatu wersalskiego mocarstwa zachodnie określiły granicę zachodnią Polski, przyznały jej znaczny fragment Pomorzu Wschodniego ze 140 km pasem bałtyckiego wybrzeża i przewidywały utworzenie z Gdańska Wolnego Miasta. Szczególnie ten ostatni punkt dla ludności polskiej Pomorza nie był satysfakcjonujący bo pozbawiał region naturalnego głównego ośrodka życia gospodarczego, politycznego i kulturalnego. Ważne jednak, że dzięki uporowi miejscowej ludności ( w tym przede wszystkim Kaszubów) Polska otrzymała dostęp do Morza co miało wielkie znaczenie dla niezależności gospodarczej odradzającego się państwa.

Istotne, ze w wyniku ww działań dyplomatycznych i determinacji miejscowej ludności do Polski na drodze pokojowej (bez wyniszczających walk, rozlewu krwi) przyłączono znaczną cześć Pomorza Wschodniego. Był to region nie zniszczony dzianiami frontowymi I wojenny światowej (w przeciwieństwie do ziem zaboru rosyjskiego i Galicji Wschodniej), charakteryzujący się wysokim poziomem cywilizacyjnym, silną gospodarką, rozwiniętą infrastrukturą (np. koleje, drogi, sieć szkół) i szczególnie mocnymi instytucjami życia obywatelskiego. Miejscowi Polacy charakteryzowali się wysoką kultura organizacyjną i szacunkiem dla praworządności. Polska uzyskała dostęp do Bałtyku staraniami pomorskich Polaków w tym w dużej mierze Kaszubów.

Na skutek decyzji traktatu wersalskiego i po zawarciu technicznych umów z Niemcami od 18 stycznia do 11 lutego 1920 r. wojsko polskie pod dowództwem gen Józefa Hallera i władze polskie (opierające się na wywodzących się z Pomorza urzędnikach) zgodnie z harmonogramem przejmowały kolejne miejscowości przyznanego Rzeczpospolitej Pomorza. Zgodnie z porozumieniami tuż przedtem wycofywały się wojska niemieckie. Na początku lutego z Gdańska również wyjechały wojska niemieckie, a ich miejsce zajęły oddziały alianckie (głównie Brytyjczycy). Całość operacji przebiegała sprawnie, a jej zwieńczeniem były Zaślubiny Polski z Morzem w Pucku w dniu 10 lutego 1920 r.

NAJNOWSZE ARTYKUŁY
© Copyright 2005 - 2020 Portal Regionalny kaszubi.pl
Wydawnictwo Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego
Projekt graficzny: Iselin
Webmaster: Łukasz Makurat
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Kliknij na to powiadomienie, aby je zamknąć.