Do poprawnego działania strony wymagane jest włącznenie obsługi javascript. Zmień to w opcjach Twojej przeglądarki i odśwież stronę.
Dzień Rodny Mòwë
piątek, 21 lutego 2014

W marcu 2013 roku w sanktuarium w Ain Karem w Ziemi Świetej zawisła  tablica z kaszubskim tekstem Wielbi dësza mòja Pana. Był to wyraz dziękczynienia za przemiany, jakie się dokonały przez ostatnie 20 lat i których społeczność kaszubska jest beneficjentem.

21 lutego przypada Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego. Dzień ten ustanowiony w 1999 roku przez UNESCO jako światowe święto różnorodności językowej i wielojęzycznej edukacji ma na celu zwrócenie uwagi na potrzebę troski o języki ojczyste, dbania o ich rozwój i trwanie.

W przypadku Kaszubów i języka kaszubskiego ma to szczególne znaczenie, jest to bowiem jedyny w Polsce język regionalny. Według informacji ze spisu powszechnego w 2011 r. 108 140 osób deklarowało, że najczęściej w kontaktach domowych posługuje się językiem kaszubskim. W poprzednim spisie z 2002 r. było to 52 665 osób. W 19 gminach na Kaszubach używanie kaszubskiego zadeklarowało ponad 20% mieszkańców, dzięki czemu zgodnie z prawem może być on tam stosowany jako język pomocniczy.

Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego to również okazja do przypomnienia kilku najważniejszych faktów i wydarzeń związanych z kaszubszczyzną i jej rozwojem.

Kaszubski język należy do zachodniosłowiańskiej grupy, indoeuropejskiej rodziny językowej. Najstarsze zapisy, zawierające kaszubizmy, pojawiły się w 1584 roku za sprawą Szymona Krofeja, pastora w Bytowie, w jego tłumaczeniach ksiąg religijnych, zatytułowanych Duchowne piesnie Dra Marcina Luthera....

Wprowadzenia kaszubszczyzny na szerszą skalę do piśmiennictwa i literatury podjął się w XIX wieku Florian Ceynowa, zwany prekursorem regionalizmu kaszubskiego. Do najważniejszych dokonań Ceynowy, mających na celu utrwalenie kaszubszczyzny, należy wydawanie w latach 1866-1879 czasopisma „Skôrb Kaszébskosłovinskjè mòwé”, w którym zamieszczał spisane przez siebie przysłowia, powiedzenia i przyśpiewki zasłyszane wśród ludu. Ceynowa jest także autorem pierwszej gramatyki opisowej języka kaszubskiego pt. Zarys do Grammatyki Kaszébsko-Słovjinskjè Mòvé.

Do znacznego rozwoju literatury kaszubskiej w II poł. XIX wieku przyczynił się urodzony w 1852 roku we Wielu Hieronim Derdowski, pisarz i poeta, autor poetyckiej epopei „O Panu Czôrlińczim co do Pùcka po sécë jachôł”.

Do dorobku Ceynowy i Derdowskiego sięgali Młodokaszubi, którzy ogromne znaczenie przywiązywali do odrębności językowej Kaszubów, uznając ją za  podstawę dla budzącego się na przełomie XIX i XX wieku kaszubskiego ducha. Na stałe do kanonu kaszubskiej literatury pięknej weszły wówczas dzieła Jan Karnowskiego, ks. Leona Heykego, Franciszka Sędzickiego i przede wszystkim Aleksandra Majkowskiego, autora epopei Żëcé i przigòdë Remùsa.

Język kaszubski spełnia na Kaszubach nie tylko rolę kulturową i komunikacyjną. Jest używany głównie w rodzinach i kontaktach sąsiedzkich. W wielu kaszubskich rodzinach został zerwany proces międzypokoleniowego przekazu znajomości rodzinnej mowy. Aby upowszechniać znajomość języka kaszubskiego, po 1991 r. zaczęto wprowadzać nauczanie tego języka do szkół jako przedmiotu dodatkowego – przedmiotu dla chętnych. W roku szkolnym 2013/2014 (dane SIO Kuratorium Oświaty w Gdańsku) uczy się go w przedszkolach - 489 dzieci, szkołach podstawowych – 13 361 dzieci, w gimnazjach – 2688 dzieci, w szkołach ponadgimnazjalnych – 607 uczniów. Łącznie w szkołach na Pomorzu języka kaszubskiego uczy się 17 145 uczniów. Nauka języka kaszubskiego daje bezcenną, a w skali kraju niepowtarzalną, okazję do zapoznania ucznia z jego własnym regionem. Język regionalny nie jest w tym wypadku jedynie kodem służącym do porozumiewania się, ale – co istotniejsze – stanowi nośnik treści będących depozytem wartości fundamentalnych dla wykształcenia mentalności młodego człowieka. Pozwala to odbudowywać czy wprost budować na nowo tożsamość regionalną na podstawie wyniesionych ze szkoły, a zatem podniesionych do rangi oficjalnych, kompetencji kulturowych w ich szerokim ogólnoludzkim zakresie.

Dziś, jeśli wierzyć w wyniki przeprowadzonego przez GUS w 2011 roku spisu powszechnego, coraz więcej Kaszubów posługuje się tym językiem. Przyszłość niesie językowi kaszubskiemu wiele szans, ale też i zagrożeń.

Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie od wielu lat aktywnie działa na wielu płaszczyznach popularyzując i rozwijając język kaszubski. Efekty tych działań widać w wynikach Spisu Powszechnego z 2011 roku, gdzie podwoiła się liczba gmin, w których minimum 20% mieszkańców posługuje się językiem kaszubskim w życiu codziennym.

► W tym roku w ofercie wydawniczej Zrzeszenia pojawiła się prawdziwa gratka. Propozycja dla dzieci, nauczycieli języka kaszubskiego oraz dla wszystkich tych, którzy pragną rozpocząć naukę języka od podstaw. Mój słowôrz autorstwa Marzeny Dembek to  ilustrowany słownik dla dzieci. Publikacja prezentuje bogatą tematykę, w obrębie której pojawiają się nie tylko odniesienia do tradycji kaszubskiej, ale też nawiązania do współczesnego świata, w tym nowinek technicznych.

► Pojawiła się także płytka Z kaszëbsczim w swiat. Spiéwómë pò kaszëbskú. To pierwsze tak kompleksowe wydawnictwo zawierające teksty piosenek, wersje instrumentalne do tekstów oraz teksty śpiewane. Płyta doskonale koresponduje z podręcznikiem dla klasy I autorstwa Danuty Pioch Z kaszëbsczim w swiat, który zawiera teksty i nuty do piosenek.        

   Piosenka:

   Linia melodyczna:

► Właśnie pojawiła się nowość, gra wspomagająca naukę języka kaszubskiego, wydana przez Trefl - Kaszëbsczé memos. To doskonały sposób nauki języka połączonej z zabawą. Gra przeznaczona jest dla dzieci, ale do gustu przypadnie zapewne osobom podejmującym naukę kaszubskiego w każdym wieku.

W tym roku powstał także portal Wirtualne Kaszuby. Można na nim znaleźć około 70 filmów prezentujących historię, tradycję, kulturę i język kaszubski. Namawiamy do korzystania z wiedzy zawartej w materiałach filmowych, dostępnych są pod linkiem: www.wirtualnekaszuby.com

► Akademia Kształcenia Zawodowego od kilku lat organizuje kursy języka kaszubskiego dla osób dorosłych, głównie nauczycieli z różnych stron Pomorza. Z myślą o nich, jak też o wszystkich chętnych, Akademia przygotowała platformę e-learningową wraz z propozycją pilotażowego minikursu języka kaszubskiego. Szczegóły na  www.elearning.akademie.com.pl


 

► Wśród naszych działań propagujących język kaszubski wśród najmłodszych są Kaszubskie Bajania, w ramach których wydajemy audiobooki z bajkami kaszubskimi oraz coroczny Festyn promujący czytelnictwo wśród dzieci.

► Dla nauczycieli stworzyliśmy kaszubski portal edukacyjny Skarbnica Kaszubska, gdzie nauczyciele, a także osoby uczące się języka, mogą znaleść wiele tekstów kaszubskojęzycznych oraz pomocy metodologiczno-metodycznych. Portal udostępnia także artykuły na temat kultury, historii, literatury kaszubskiej oraz języka. 

► Aktywnie działamy również na polu wydawniczym. Każdego roku wydajemy podręczniki do nauki języka kaszubskiego w szkołach (które udostępniamy bezpłatnie w wersji PDF). W tym roku pojawił się kaszubskojęzyczny podręcznik do chemii.

    

Więcej podręczników na www.skarbnicakaszubska.pl

Oprócz podręczników wydajemy literaturę i publikacje kaszubskojęzyczne dostępne w naszej księgarni internetowej www.kaszubskaksiazka.pl takie jak m.in.:

► Od ponad 50 lat misję popularyzacji i rozwoju literackiej kaszubszczyzny realizuje miesięcznik społeczno-kulturalny "Pomerania" publikując różnotematyczne teksty kaszubskojęzyczne. Natomiast od 15 lat do miesięcznika dodawany jest kwartalnik literacki "Stegna", w której publikują młodsi i starsi poeci oraz pisarze kaszubscy. Archiwalne numery "Pomeranii" można znaleźć pod linkiem: www.miesiecznikpomerania.pl/

     

► Od 2012 roku wybrane artykuły z miesięcznika można poczytać i posłuchać na stronie miesięcznika http://www.miesiecznikpomerania.pl/audio

► Nad prawidłowym rozwojem języka kaszubskiego działa powołana Rada Języka Kaszubskiego składajaca się z językoznawców, nauczycieli i literatów. Rada ujednolica formy zapisu oraz gramatykę kaszubską i ustala nowe słownictwo i nazewnictwo. Wynikiem prac Rady są Biuletyny Rady Języka Kaszubskiego zawierające uchwały na temat różnych form gramatycznych i słownictwa kaszubskiego. Uchwały i Biuletyny. Przygotowaliśmy także wydanie specjalne - Indeks zawartości Biuletynów RJK 2007-2012.

 

► Od tego roku działa internetowa poradnia języka kaszubskiego. Skorzystać może z niej każdy, kto ma jakiekolwiek wątpliwości związane z pisownią w języku kaszubskim. Na pytania odpowiadają członkowie Rady Języka Kaszubskiego. Zapraszamy na stronę poradni www.rjk.raz2.pl/

► Działając na rzecz rozwoju i popularyzacji języka kaszubskiego zorganizowaliśmy wraz z innymi instytucjami już 12 edycji Kaszubskiego Dyktanda, gdzie w różnych grupach wiekowych, uczestnicy sprawdzają swoją znajomość języka na tekstach uznanych pisarzy kaszubskich. W 2013 roku do testu znajomości zasad pisowni kaszubskiej przystąpiło 200 chętnych w pięciu kategoriach: uczniów szkół podstawowych, gimnazjalistów, uczniów szkół ponadgimnazjalnych, dorosłych oraz profesjonalistów i nauczycieli j. kaszubskiego.

►Piękna kaszubskiej mowy uczy także Konkursu Recytatorskiego Literatury Kaszubskiej Rodny Mowë w Chmielnie. W finale 42. edycji konkursu udział wzieło 53 recytatorów kaszubskich. Oto niektórzy z nich:

Kaszubski język coraz powszechniej używany jest w życiu codziennym na Kaszubach, a także jest coraz bardziej obecny m.in. w liturgii mszy świętej, a także w rozrywce muzycznej lub kabarecie.

 

 

Tomasz Fopke czyta utwór Hieronima Derdowskiego:

NAJNOWSZE ARTYKUŁY
© Copyright 2005 - 2018 Portal Regionalny kaszubi.pl
Wydawnictwo Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego
Projekt graficzny: Iselin
Webmaster: Łukasz Makurat
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Kliknij na to powiadomienie, aby je zamknąć.