Do poprawnego działania strony wymagane jest włącznenie obsługi javascript. Zmień to w opcjach Twojej przeglądarki i odśwież stronę.
Lista Młodokaszubów

Biogramy niektórych Młodokaszubów

ks. Jan Cysewski (1888-1925) –  urodzony w Brusach, w seminarium pelplińskim aktywny działacz Koła Kaszubologów, wikary w Oliwie i katecheta Starogardzie Gdańskim. Uczestnik zjazdu Młodokaszubów w 1912 roku, zmarł nagle w Męcikale koło Chojnic.

Jan Karnowski (1886-1939), ur. w Czarnowie koło Brus, sędzia, poeta i działacz kaszubski. Założyciel w 1908 roku Koła Kaszubologów w Pelplinie, później studiował w Fryburgu Badeńskim. Od czasów pelplińskich bliski współpracownik Aleksandra Majkowskiego i jeden z ideologów ruchu młodokaszubów. Powstaniec wielkopolski, jeden z organizatorów pomorskiego urzędu wojewódzkiego w Toruniu. Następnie sędzia w Toruniu, Czersku i Chojnicach. Autor licznych wierszy i utworów literackich (pseudonim Wôs Buszysz) w języku kaszubskim, publicysta „Gryfa”, redaktor „Mestwina”. Zmarł na emeryturze, wkrótce po wybuchu wojny, pochowany dziś w Brusach.

ks. Ignacy Cyra (1856-1914), ur. w Rabacinie k. Bytowa, uczeń gimnazjum chojnickiego i student Uniwersytetu Wrocławskiego (gdzie aktywnie działał m.in. w Towarzystwie Górnośląskim) oraz uniwersytetu w Würzburgu Służbę kapłańską pełnił w Drzycimiu, Komórsku, Konarzynach, Śliwicach, Jastarni oraz Wejherowie.   Działacz niepodległościowy oraz aktywny działacz pomorskich Towarzystw Ludowych, Towarzystw Czytelni Ludowych, Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Prezes powołanego w 1912 roku Towarzystwa Młodokaszubów. Zmarł po wypadku samochodowym w Lubawie.

• ks. Edmund Roszczynialski (1988-1939) ur. w Łężycach k. Wejherowa, kształcił się w gimnazjach w Chojnicach i Wejherowie, gdzie należał do tajnego kółka filomackiego. Potem seminarzysta w Pelplinie, aktywny członek Koła Kaszubologów. Służba kapłańska w Drzycimiu, Grudziądzu, Wejherowie. Aktywny działacz społeczny: członek Towarzystwa Młodokaszubów, Towarzystwa Czeladzi Katolickiej, Towarzystwa Czytelni Ludowych i Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Współzałożyciel i akcjonariusz „Gazety Kaszubskiej” w Wejherowie. Propagator kursów haftu kaszubskiego oraz prekursor działalności charytatywnej. Zamordowany przez gestapo w Cewicach k. Lęborka, pochowany w Wejherowie. Trwa jego proces beatyfikacyjny.

• ks. Albin Kroplewski (1878-1942), ur. w Krzemieniewie na Ziemi Chełmińskiej. Uczył się w Chełmnie (gdzie działał w organizacji filomackiej) oraz w Pelplinie. Służbę kapłańska pełnił w Skórczu, Kościerzynie, Płochocinie, Chełmży Przodkowie, Borzyszkowach, Wielowiczu, Kruszynach oraz Papowie Biskupim. Działacz niepodległościowy, zwłaszcza na polu kultury: członek Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Towarzystwa Czytelni Ludowych, aktywnie brał udział w działaniach niepodległościowych w latach 1918-1920, zasiadając m.in. w Powiatowej Radzie Ludowej w Brodnicy. Współzałożyciel „Gazety Brodnickiej”. Jeden z najbliższych współpracowników Aleksandra Majkowskiego przed I wojną światową, członek Towarzystwa Młodokaszubów. Aresztowany przez gestapo, został osadzony w obozie koncentracyjnym w Dachau, gdzie zginął.

• ks. Bolesław Piechowski (1885-1942), ur. w Osówku na Kociewiu. Aktywny członek Kola Kaszubologów w Pelplinie (był jego drugim przewodniczącym). Już w czasach seminarium aktywnie współpracował z Aleksandrem Majkowskim i redakcją „Gryfa”. Służbę kapłańską pełnił w Chojnicach, Luzinie, Wąbrzeźnie, Fordonie i Lubiszewie. Członek Towarzystwa Czytelni Ludowych oraz Towarzystwa Młodokaszubów. W okresie międzywojennym aktywny działacz endecji. Autor prac historycznych i literackich (ps. Bolesław Leliwa). Więzień obozów koncentracyjnych w Stutthofie, Oranieneburgu oraz Dachau, gdzie zginął. Uczczony krzyżem-pomnikiem przy Kościele w Lubiszewie.

• Franciszek Sędzicki (1882-1957) – ur. w Rotembarku k. Kościerzyny. Poeta pisarz i działacz kaszubski. Korespondencyjnie ukończył Gimnazjum Rustina po czy podjął pracę jako dziennikarz „Gazety Gdańskiej” (dzięki czemu poznał pracującego w niej A. Majkowskiego), pracując jednocześnie na gospodarstwie. Od 1906 r. w Kościerzynie, gdzie działa w licznych organizacjach polskich m.in. jako sekretarz i bibliotekarz Towarzystwa Czytelni Ludowych. Cały czas aktywny jako dziennikarz, zostaje współredaktorem „Gryfa”. Aktywny działacz młodokaszubski, ale po konflikcie z A. Majkowskim oddalił się od tego środowiska. Od 1912 pracował w Grudziądzu, następnie w Berlinie, potem w  Gdańsku, Starogardzie Gdańskim, Toruniu, Chojnicach i ponownie w  Gdańsku. Autor licznych prac w języku kaszubskim. W czasie wojny ukrywał się, po niej podjął pracę w Bibliotece Miejskiej w Gdańsku. Był wtedy też aktywnym członkiem Towarzystwa Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach. Spoczywa na gdańskim cmentarzu Srebrzysko.

• ks. Leon Miszewski (1887-1930), ur. w Brusach. W czasie nauki w gimnazjum chełmińskim członek organizacji filomackiej. Posługę kapłańską pełnił w Chełmży, Gdańsku (Stare Szkoty), Toruniu oraz ponownie Gdańsku. Jeden z liderów Polonii gdańskiej, założyciel tamtejszego Polskiego Uniwersytetu Ludowego oraz Macierzy Szkolnej. Organizator Gimnazjum Polskiego w Gdańsk i prezes Gminy Polskiej w WMG.  Poseł do gdańskiego Volkstagu. Zmarł po chorobie w Gdańsku.

• ks. Bernard Wiecki (1884-1940) ur. w Szatarpach k. Kościerzyny. Służbę kapłańską pełnił w Pluskowęsach, Ostródzie, Gdańsku-Emaus (Siedlce), Oliwie oraz Wocławach na Żuławach. Członek Towarzystwa Naukowego w Toruniu oraz Towarzystwach Ludowych. W okresie międzywojennym aktywny działacz Polonii gdańskiej (m.in. kandydat na posła do gdańskiego Volkstagu). 1 IX 1939 r. uwięziony w Victoria-Schule, potem osadzony w Stutthofie i ostatecznie rozstrzelany w Nowym Porcie.

• dr Władysław Panecki (1857-1931) lekarz –ginekolog, ur. w Ostrzeszewie w Wielkopolsce. Studiował we Wrocławiu i Halle oraz Berlinie. Praktykę lekarską podjął w Koronowie, potem w Tczewie, aż w 1890 roku osiada w Gdańsku. Działacz niepodległościowy, zwłaszcza na polu gospodarczo-społecznym (udziałowiec polskich spółek kupieckich), ale także kulturalnym (zwłaszcza towarzystw śpiewaczych). W 1918 roku wszedł w skład Podkomisariatu Naczelnej Rady Ludowej, który przygotowywał włączenie Pomorza do Polski. W okresie międzywojennym zaangażował się w pracę na rzecz szkolnictwa polskiego oraz harcerstwa. Członek Macierzy Szkolnej, założyciel Towarzystwa Pomocy Nauk. Tuż po I wojnie prezes Gminy Polskiej w Gdańsku oraz poseł do Volkstagu. Pracownik i członek licznych polskich organizacji i instytucji. Pochowany na cmentarzu św. Mikołaja w Gdańsku

• dr Franciszek Kubacz (1863-1933) lekarz-ginekolog, ur. w Nowym Zieluniu k. Brodnicy. Uczył się w gimnazjum w Wałczu, gdzie należał do tajnego kółka filomackiego. Studiował w Würzburgu i Rostocku. Od 1892 roku w Gdańsku, najpierw pracował w szpitalu, potem we własnej klinice. Od początku aktywnie włączył się w działalność polskich organizacji na Pomorzu, m.in. „Ogniwa”, Towarzystwa Ludowego „Jedność”, Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, czy Towarzystwa Śpiewaczego „Lutnia”. Jeden z dwóch delegatów ludności gdańskiej na Zjeździe Młodokaszubów w 1912 roku. Już w okresie wojny światowej aktywnie działał na rzecz przyłączenie Pomorza do odradzającej się Polski. Po wojnie członek Rad Ludowych w Sopocie i Gdańsku, w latach 1920 – 28 poseł do Volkstagu Wolnego Miasta Gdańska. Działacz Polonii gdańskiej. Spoczywa na Cmentarzu Zasłużonych na Zaspie.

• mjr Leon Kowalski (1882-1952) ur. w Rombarku na Kociewiu. W czasie nauki w gimnazjum brodnickim członek Towarzystwa Filomatów za co został skazany w słynnym procesie toruńskim. Studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim, ale studiów nie ukończył wybierając karierę dziennikarza. Od 1907 roku pracuje w „Pielgrzymie” potem w „Gazecie Grudziądzkiej”, a następnie prowadzi własną drukarnię w Starogardzie Gdańskim, gdzie wydawał „Naszą Gazetę”. Działał w organizacjach polskich, m.in. Towarzystwie Czytelni Ludowych. Członek Towarzystwa Młodokaszubów W czasie wojny trzy lata spędził w niewoli rosyjskiej. Po powrocie wziął udział w powstaniu wielkopolskim. Od października 1919 roku do maja 1920 pierwszy dowódca i organizator (w randze porucznika) Kaszubskiego Pułku Strzelców Pomorskich (późniejszego 66 Kaszubskiego Pułku Piechoty im. Józefa Piłsudskiego). Po demobilizacji (w randze majora) przeszedł do pracy w administracji. W latach 1922-1923 starosta kartuski, 1923-1927 starosta kościerski, a później, aż do emerytury w 1932 roku, starosta świecki. Na emeryturze najpierw w Świeciu, gdzie redagował tamtejszy „Informator”, a następnie w Gdyni, gdzie pracował w redakcji „Kuriera Bałtyckiego”. W czasie wojny wysiedlony z Gdyni, po niej dalej pracował w redakcjach gdyńskich gazet oraz jako księgarz. Autor licznych wierszy (m.in. autor słów pieśni 66 pp. „Marsz Kaszubski”). Pochowany na cmentarzu komunalnym w Gdyni.

• Jan Patock (1886-1940) ur. Strzelnie k. Pucka. Nauczyciel i folklorysta kaszubski. Absolwent Seminarium Nauczycielskiego w Kościerzynie po którym od 1908 roku podjął pracę w zawodzie. Nauczał w Strzelnie, Chyloni, Gościninie, Rębiu, Zukowie, Kartuzach, Sulęczynie Orłowie oraz Grudziądzu. Od czasów szkolnych współpracownik Friedricha Lorentza i członek Kaszubskiego Towarzystwa Ludoznawczego w latach 1908-1909 zebrał i spisał 200 piosenek i 250 przyśpiewek z ziemi puckiej Publikował w „Miteilungen des Vereins für Kaschubische Volkskunde”, a później w „Gryfie”.  W okresie międzywojennym pisywał praktycznie do wszystkich czasopism zajmujących się Kaszubami. Do końca życia zbierał i publikował materiały etnograficzne z Kaszub. Po wybuchu wojny aresztowany przez Gestapo w Grudziądzu. Wypuszczony ze względu na zły stan zdrowia, po powrocie do Grudziądza wkrótce zmarł.

• dr Aleksander Majkowski (1876-1938) lekarz i pisarz kaszubski., ur. w Kościerzynie, studiował w Berlinie, Gryfii i Monachium. Od 1904 najpierw lekarz w Gdańsku, gdzie redagował także „Gazetę Gdańską”. Następnie w Kościerzynie, gdzie stal się inicjatorem wielu działań społecznych i kulturalnych. Lider i rzeczywisty twórca ruchu młodokaszubskiego, pomysłodawca i wydawca miesięcznika „Gryf”. Inicjator powołania w 1912 roku Towarzystwa Młodokaszubów oraz twórca sopockiego Muzeum Kaszubsko-Pomorskiego. W czasie I wojny w wojsku niemieckim, po jej zakończeniu włączył się w działalność niepodległościową, m.in. prezesował Polskiej Radzie Ludowej w Sopocie i przygotowywał powstanie zbrojne na Pomorzu. W 1920 roku członek Komisji Granicznej. Wkrótce wrócił do praktyki lekarskiej i osiadł w Kartuzach, kontynuując swoją aktywność społeczną. Działał w Radzie Pomorskiej i z przerwami kontynuował wydawanie „Gryfa”. Jeden z założycieli Zrzeszenia Regionalnego Kaszubów w 1929 roku. W ostatniej dekadzie życia poświęcił się jednak sprawom literackim, czego głównym owocem było wydane tuż przed śmiercią epickie dzieło „Żëcé i przigodë Remusa”. Pochowany na cmentarzu w Kartuzach

• Bernard Chrzanowski (1861-1944) prawnik ur. w Wojnowicach w Wielkopolsce. Studiował w Krakowie i Berlinie, działał społecznie w Towarzystwie Pomocy Naukowych i Towarzystwie Czytelni Ludowych, prezes Związku Sokołów Wielkopolskich. Propagator krajoznawstwa i turystyki nadbałtyckiej, często wspierał, radą i pieniężnie wiele inicjatyw społecznych na Kaszubach. Miłośnik Kaszub i kaszubszczyzny, Poseł do Reichstagu oraz senator RP w latach 1935-1939. Zmarł w Konstancini. Obecnie pochowany w Gdyni Oksywiu

• Józef Klebba (1860-1931) ur. w Żelistrzewie kaszubski pisarz i działacz społeczny. Z zawodu kowal. Założyciel Polskiego Związku Śpiewaczego, jeden z głównych współpracowników Aleksandra Majkowskiego w okresie powołania Towarzystwa Młodokaszubów i Muzeum Kaszubsko-Pomorskiego w Sopocie (na potrzeby którego pozyskał wiele eksponatów). Organizator budowy Domu Ludowego w Kosakowie, po wojnie członek Rady Powiatu Morskiego oraz naczelnik poczty w Kosakowie, gdzie zmarł. Autor wielu utworów w języku kaszubskim.

• ks. Klemens Przewoski (1886-1976) ur. w Starogardzie Gdańskim. Członek Koła Kaszubologów i ruchu młodokaszubskiego od czasów studiów w Pelplinie. Służbę kapłańską pełnił w Papowie Biskupim, Osieku, Zblewie, Człuchowie, Gdańsku-Oruni, Toruniu, Oksywiu i Lubichowie. Członek Towarzystwa Naukowego w Toruniu, aktyny organizator stowarzyszeń katolickich. Pochowany na cmentarzu w Lubichowie.

• ks. Józef Czapiewski (1885-1940), ur. w Małych Chełmach k. Chojnic. W trakcie nauki w gimnazjum chojnickim należał do organizacji filomackiej, zaś w trakcie studiów w Pelplinie do Kola Kaszubologów, przez co związał się z ruchem młodokaszubskim. Służbę kapłańską pełnił w Byszewie, Pelplinie, Człuchowie, Tczewie, Błędowie, Pieniążkowie, w Swornychgaciach oraz Raciążu k. Tucholi. Działacz niepodległościowy oraz oświatowy. W okresie międzywojennym aktywny polityk endecji (z jej ramienia zasiadł m.in. w Sejmiku Powiatowym w Chojnicach). Po wybuchu wojny aresztowany i więziony w obozach w Sttuthofie oraz Oranienburgu, gdzie zmarł.

• dr Bernard Sojecki (1878-1927) lekarz ur. w Kościerzynie. Studiował m.in. Gryfii razem z Aleksandrem Majkowskim. Od 1907 roku podjął pracę jako lekarz w Pelplinie.  W tym samym okresie zaangażował się w ruch młodokaszubski współpracując m.in. z „Gryfem”. Działacz polskich organizacji społeczno-kulturalnych.

• Witold Kukowski (1882-1939) ur. w Chełmnie (siostrzeniec Teodory Gulgowskiej z domu Fethke).Studiował prawo i ekonomię w Monachium i Berlinie. W 1913 roku założył „Bank Dyskontowy” w Bydgoszczy, który z sukcesami działał aż do II wojny światowej.. Angażował się jako wydawca i udziałowiec drukarni (to w jego kościerskiej drukarni wychodził m.in. „Gryf”). Od 1919 roku zamieszkał w Sopocie, a następnie kupił dwór w Kolibkach. Po wojnie był także konsulem honorowym Estonii w Gdyni. Działacz licznych towarzystw polskich (m.in. Towarzystwa Naukowego w Toruniu). Zginął w Piaśnicy.

• prof. Ferdynad Bieszk (1854-1925) – ur. w Koleczkowie, jedne z inicjatorów pomorskiego ruchu filomackiego, po studiach podjął pracę na uniwersytecie w Fryburgu Badeńskim, gdzie był mistrzem i inspiratorem całego pokolenia Młodokaszubów, którzy tam studiowali (m.in. Karnowskiego, Heykego czy Zegerskiego). Od 1919 roku był pierwszym polskim dyrektorem gimnazjum w Chojnicach. Zmarł w Poznaniu.

• dr Paweł Spandowski (1885-1918) ur. w Chełmnie. Studiował w Pelplinie, Fryburgu Badeńskim i Monachium uzyskując doktorat z zakresu ekonomii. Od czasów pelplińskich współpracował z liderami ruchu młodokaszubskiego, m.in. publikując w „Gyrfie” artykuły ekonomiczne. Wziął udział w zjeździe Młodokaszubów. Po studiach pracował w Bankach Ludowych w Lubawie i Pelplinie. Redaktor fachowego czasopisma „Porady dla Spółek”, autor licznych publikacji z zakresu ekonomii w prasie polskiej. Członek Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Zmarł w Poznaniu.

• dr Józef Żynda – lekarz działacz niepodległościowy, krzewiciel polskości na ziemi puckiej. Współpracownik Bernarda Chrzanowskiego. Jako pierwszy, polski burmistrz Pucka witał na zaślubinach Polski z Morzem generała Hallera w Pucku. Uczestnik Zjazdu Młodokaszubów w Gdańsku w 1912 roku.

• Antoni Miotk (1874-1942), ur. w Lewinku koło Strzepcza, kupiec. Ukończył szkołę powszechną i kursy specjalistyczne w zawodzie kupieckim, od 1909 roku właściciel sklepu bławatnego w Pucku („Bazaru”). Aktywny członek organizacji polskich, zwłaszcza związków śpiewaczych i teatrów amatorskich. Bliski współpracownik Antoniego Abrahama, prezes Towarzystwa Ludowego w Pucku. Włączył się w ruch młodokaszubski, publikował w „Gryfie” wziął udział w Zjeździe Młodokaszubów w 1912 r. Po 1918 roku aktywnie działał na rzec powrotu Pomorza do Polski. Miał wziąć  udział z A. Abrahamem w skład delegacji kaszubskiej na kongres wersalski, co uniemożliwili mu Niemcy. Był jednym z głównych organizatorów zaślubin Polski z Morzem w lutym 1920 r. Po wojnie dalej aktywnie działał w organizacjach społecznych, był także wieloletnim wiceburmistrzem Pucka. W czasie wojny ukrywał się przed Niemcami po śmierci pochowany na starym cmentarzu w Pucku.

• ks. Bernard Łosiński (1865-1940) ur. w Wielu, studiował w Pelplinie i Münster. Służbę kapłańską pełnił w Kamieniu, Lipuszu, Przodkowie, Skarlinie i Lubawie. Od 1898 do śmierci był proboszczem sierakowickim. Działacz narodowy, inicjator zakładania banków ludowych na ziemi kartuskiej oraz ruchu spółdzielczego. Członek Towarzystwa Czytelni Ludowych, Towarzystwa Pomocy Nauk w Chełmnie oraz Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Aktywny działacz kaszubski, choć z pewną rezerwą podchodzący do wszystkich postulatów młodokaszubów. Uczestnik Zjazdu Młodokaszubów w Gdańsku, lecz przystąpił do Towarzystwa Przyjaciół Kaszub w Sopocie skupiającym tzw. „starokaszubów”. Mocno zaangażowany w ruch folklorystyczny, organizator pierwszych zjazdów kaszubskich towarzystw śpiewaczych. Od 1903 roku poseł na sejm pruski, gdzie był sekretarzem Koła Polskiego. W tym czasie związał się z ruchem endeckim. poseł na Sejm Ustawodawczy, w II RP aktywniej włączył się w działalność polityczną dopiero po zamachu majowym. Ponownie poseł w latach 1930-1935, był bezkompromisowym przeciwnikiem endecji. W 1929 roku jeden z formalnych założycieli (wraz z A. Majkowskim i L. Heyke) Zrzeszenia Regionalnego Kaszubów w Kartuzach. W 1940 roku aresztowany i osadzony w Sachsenhausen gdzie zmarł. Upamiętniony tablicą w Sierakowicach. Trwa jego proces beatyfikacyjny.

• dr Friedrich Lorentz (1870-1937) ur. w Meklemburgii, slawista i etnograf. Studiował slawistykę i germanistykę w Heidelbergu oraz Lipsku. Od 12890 roku rozpoczął, trwające do końca życia badania na Kaszubach. Autor licznych prac poświęconych językowi i gwarom kaszubskim, publikował także prace z zakresu etnografii. Współpracował z młodkoaszubami, a w 1907 założył pierwsze towarzystwo kaszuboznawcze Verein für Kaschubische Volkskunde i przez pięć lat redagował jego roczniki „Mitteilungen des Vereins...”. Publikował także w „Gryfie”. Po wojnie pozostał na Pomorzu wydając kolejne prace także w języku polskim. Był w tym czasie cenionym naukowcem zajmujących się kaszubszczyzną i współpracował z polskimi instytucjami naukowymi. Zmarł w Sopocie, został pochowany na dzisiejszym cmentarzu komunalnym.

• Roman Janta-Połczyński (1849-1916) ur. w Wielkiej Komorzy k. Tucholi, ziemianin, polityk i dziennikarz. W 1893 roku osiadł w Wielkopolsce i włączył się w działalność narodowo-kulturalną. Pełnił szereg kierowniczych funkcji w licznych organizacjach. Członek Towarzystwa Naukowego w Toruniu oraz Towarzystwa Pomocy Nauk w Chełmnie. Od końca XIX wieku wieloletni poseł do Reichstagu z okręgu kartusko-wejherowsko-puckiego. W Berlinie pełnił funkcję sekretarza Kola Polskiego. NA Pomorzu patronował wielu przedsięwzięciom m.in. kółkom rolniczym i towarzystwom ludowym. Żywo zaangażował się w ruch młodokaszubski, przewodniczył zebraniu założycielskiemu Towarzystwa Młodokaszubów, wspierał powołanie Muzeum kaszubsko-Pomorskiego. Zmarł w swoim domu w Sopocie(gdzie wisi dziś tablica ku jego pamięci) , pochowany w grobowców rodzinnym w Dąbrowce k. Tucholi.

• dr Bernard Filarski (1880-1940) ur. w Lubawie, lekarz-stomatolog. Filomata sądzony w procesie toruńskim, studiował w Monachium i Królewcu, po ukończeniu studiów w 1908 roku osiadł w Gdańsku, gdzie pracował do 1939 roku. Działacz licznych organizacji niepodległościowych: Towarzystwa Ludowego Jedność, Towarzystwa Gimnastycznego Sokół, Towarzystwa Śpiewaczego Lutnia czy Związku Młodzieży Kupieckiej. Od 1920 animator życia polskiego w Wolnym Mieście Gdańskim Aktywnie działał zwłaszcza w Towarzystwie Czytelni Ludowych oraz w ruchu harcerskim. Aresztowany, zginał rozstrzelany w Stutthofie. Pochowany w Pomniku Walki i Męczeństwa na terenie Muzeum Stutthof.

• Franciszek Kręcki (1883–1940), ur. w Borzestowie k. Chmielna. Studiował prawo w Berlinie i Królewcu. W 1907 roku osiadł w Gdańsku pracując na kierowniczych stanowiskach prywatnych przedsiębiorstw. Od początku zaangażowany w sprawy kaszubskie, wraz z A. Majkowskim członek zarządu spółki wydającej „Gryfa”, którym następnie samodzielnie kierował. W Towarzystwie Młodokaszubów objął funkcję skarbnika. Angażował się w pracę społeczną w Gdańsku. Współpracował z „Gazeta Gdańską”, był również inicjatorem zbudowania domu polskiego w tym mieście. Po powrocie z wojny do Gdańska uczestniczył w pracach Podkomisariatu Naczelnej Rady Ludowej w Gdańsku, pełnił w niej funkcji zastępcy podkomisarza i kierownika wydziału finansowego w podkomisariacie NRL. W okresie międzywojennym pełnił funkcję dyrektora banku w Wolnym Mieście Gdańsku. Należał do wielu towarzystw organizowanych przez Polonie WMG. Wszedł w skład Zarządu Gdańskiej Giełdy Papierów Wartościowych i Dewiz. Po wybuchu wojny w 1939 roku aresztowany i osadzony w Stutthofie, gdzie zginął i jest dziś pochowany.

• Michał Szuca (1886-1940), ur. w Brusach, studiował początkowo w Pelplinie a nastepnie filologie i ekonomie we Wrocławiu, Berlinie i Fryburgu Badeńskim. Przyjaźnił się z Janem Karnowskim, aktywnie zaangażował się w ruch młodokaszubski, uczestniczył w zjeździe w 1912 roku. W 1919 roku osiadł w Gdańsku, gdzie pracował m.in. jako dyrektor filii bydgoskiego Banku Dyskontowergo, następnie w Opolu i Bytomiu, jako specjalista polskiej bankowości spółdzielczej. Od 1932 r. mieszkał w Sopocie. Cały czas był zaangażowany w działalność Polonii gdańskiej, dlatego w 1939 roku został osadzony w Stutthpofie, gdzie zginał. Jego szczątki po wojnie ekshumowane spoczywają na Cmentarzu Zasłużonych w Zaspie, zaś jego osobę upamiętniają dwie tablice na budynku GTN-u i pomniku Martyrologii w Sopocie.

• Stefan Dąbrowski (1882–1945) ur. w Strzebielinie. Studiował prawo m.in. W Monachium gdzie działał w polskim ruchu studenckim wraz z A. Majkowskim. Po studiach pracował jako referendarz w Kassel i prowadził majątek w Donimierzu. Lider ruchu polskiego w Szemudzie, gdzie m.in. założył kółko rolnicze i był polskim delegatem wyborczym. Zaangażowany w ruch młodokaszubski, tak uczestniczył w Zjeździe Młodokaszubów, jak i w pracach nad powołaniem muzeum w Sopocie. W czasie wojny w niewoli rosyjskiej po nie zaangażował się w pracę w powstającej administracji polskiej, był pierwszym komisarycznym starostą morskim w Wejherowie. W okresie międzywojennym zaangażował się w działalność polityczną, czego ukoronowaniem było sprawowanie mandatu posła w latach 1928-1935. Przeżył wojnę spoczywa na cmentarzu w Szemudzie.

• ks. Leon Heyke (1885-1939) ur. w Cierzni k. Wejherowa. Studiował w Pelplinie Fryburgu Badeńskim i Wroclawiu. Należał do Koła Kaszubologów, aktywnie włączając się w ruch młodokaszubski. Służbę kapłańską pełnił w Lignowach, Lubawie, Gdańsku, Chojnicach, Kościerzynie, Chmielnie, Wygodzie i Kartuzach. W latach 1920-1935 perfekt Seminarium Nauczycielskiego w Kościerzynie i katecheta tamtejszego gimnazjum. Wybitny poeta i pisarz kaszubski. Debiutował w „Gryfie” i tworzył aż do śmierci. Jako wybitny pedagog miał ogromny wpływ na kolejne pokolenie inteligencji kaszubskiej, wkraczającej w dorosłe życie w okresie II RP. Zginął w Lesie Szpęgawskim, gdzie jest pochowany, jego symboliczny grób znajduje się też w Kielnie.

• dr Izydor Brejski (1882–1945)  ur. w Pączewie k. Starogardu, lekarz. Po studiach w Berlinie pracował w Pelplinie w Grudziądzu, a po I wojnie światowej w Toruniu. Zaangażowany w ruch niepodległościowy, W 1918 roku prezes Powiatowej Rady Ludowej w Tczewie. Po odzyskaniu niepodległości bardzo czynny politycznie, poseł na Sejm Ustawodawczy z ramienia Narodowej Partii Robotników, a potem PSL „Piast”. Zaangażowany w ruch kaszubski, jednak mimo uczestnictwa w Zjeździe Młodokaszubów wstąpił do „starokaszubskiego” Towarzystwa Przyjaciół Kaszub w 1912 roku. Spoczywa na cmentarzu św. Jakuba w Toruniu.

• ks. Wacław Wojciechowski (1885-1935) ur. w Chełmnie. Filomata, studiował w Pelplinie oraz przez rok polonistykę na UJ. Służbę kapłańską pełnił w Kazanicach, Świeciu, Borzyszkowach, Byszewie, Lisewie, Brodnicy, Dźwierznie Wielu, Dziemianach, Toruniu oraz Radzyniu Chełmińskim. Jeden z liderów ruchu młodokaszubskiego. Twórca wraz z J. Karnowskim Koła Kaszubologów w Pelplinie, aktywny publicysta „Gryfa”, zaangażował się w wydawanie pisma. W trakcie Zjazdu Młodokaszubów objął funkcje sekretarza Towarzystwa. Autor zwłaszcza licznych tekstów literackich i historycznych poświeconych Kaszubom oraz Pomorzu. Członek Towarzystwa Naukowego w Toruniu oraz Towarzystwa Czytelni Ludowych. Zmarł w Toruniu, gdzie pochowano go na cmentarzu garnizonowym.

• ks. ppłk. Józef Wrycza (1884-1961) ur. w Zblewie na Kociewiu, filomata chełmiński, studiował w Pelplinie, gdzie zaangażował się w Kole Kaszubologów. Służbę kapłańską pełnił w Borzyszkowach, Grucznie, Jastrzębiu, Lisewie, Śliwicach oraz w Chełmży. Po zwolnieniu się z wojska długoletni proboszcz w Wielu, a od 1948 roku w Tucholi. Od czasów studiów mocno zaangażowany w sprawy kaszubskie, Był członkiem Verein für Kaschubische Volkskunde oraz współpracownikiem „Gryfa” (m.in. współzałożycielem  jego spółki wydawniczej). Uczestnik Zjazdu Młodokaszubów. Bardzo aktywny w organizacjach niepodległościowych, zasłynął, w styczniu 1919, roku z próby powstania w Chełmży. Od śmierci uratowała go interwencja dyplomatyczna i wyrok ten zamieniono na więzienie. Potem wstąpił do wojsk wielkopolskich, gdzie został kapelanem najpierw 63 pułku piechoty a wkrótce całej 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty. Wygłosił kazanie w trakcie zaślubin Polski z morzem, potem duszpasterz wojskowy aż do 1924 roku. Jako proboszcz w Wielu aktywny działacz społeczny i polityk narodowej demokracji. Pozostał aktywnym propagatorem kultury kaszubskiej upamiętniając zwłaszcza działalność Hieronima Derdowskiego. Po 1926 roku w ostrej opozycji do władz sanacyjnych wielokrotnie sądzony i skazywany z przyczyn politycznych. W czasie wojny mimo aresztowania uniknął śmierci, ukrywając się, zaangażował się w ruch konspiracyjny zostając prezesem Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”. Po wojnie prześladowany przez władze komunistyczne zmarł i spoczywa na cmentarzu w Tucholi.

• ks. Jan Zakryś (1875-1935) ur. w Bladowie k. Tucholi. Studiował w Pelplinie i w Krakowie. Jako kapłan pracował w Starogardzie, Starej Kiszewie, Szczuce, Przysiersku, Świeciu, Osiu, Klonówce oraz Wąbrzeźnie. Aktywny działacz organizacji polskich (m.in. „Straży” i Towarzystwa Naukowego w Toruniu), wicepatron Towarzystw Ludowych na okręg starogardzki. Członek Rady Ludowej w Starogardzie i delegat na Sejm Dzielnicowy w Poznaniu. Wziął udział w Zjeździe Młodokaszubów w Gdańsku. W okresie międzywojennym aktywny polityk narodowej demokracji. Zmarł w Wąbrzeźnie

• Izydor Gulgowski (1874-1925) ur. w Iwicznie k. Starogardu. Nauczyciel, pisarz i muzealnik. Po ukończeniu Seminarium Nauczycielskiego w Tucholi nauczyciel w Dzierżążnie, Konarzynach, a od 1898 roku we Wdzydzach. Tam poznał i ożenił się z Teodorą z domu Fethke  Oboje zaangażowali się w organizację pierwszego muzeum na wolnym powietrzu, gromadząc eksponaty oraz animując rękodzieło ludowe. Związaniu z ruchem młodokaszubskim, Izydor był założycielem Verein für Kaschubische Volkskunde. Publikował liczne prace poświecone kulturze kaszubskiej do pierwszej wojny światowej głownie w języku niemieckim. Po służbie wojskowej w czasie wojny, służyl w wojsku polskim, po czym był dyrektorem szkoły gospodarczo-przemysłowej w Kościerzynie. Cały czas rozwijał Muzeum Kaszubskie we Wdzydzach, gdzie zmarł w 1925 roku.

• Teodora Gulgowska z domu Fethke (1860-1951) ur. w Wielkich Chełmach k. Brus, artystka malarka, animatorka przemysłu ludowego. Po ślubie  z Teodorem Gulgowskim zaangażowała się w organizacje Muzeum Kaszubskiego we Wdzydzach oraz w rozwój przemysłu ludowego. Twórczyni haftu kaszubskiego  i jego pierwszej szkoły „wdzydzkiej”. Po śmierci męża przejęła prowadzenie muzeum, przekazując je w 1929 roku państwu. Do śmierci pełniła funkcje jego kustosza. Zmarła i pochowana we Wdzydzach.

• Alfons Chmielewski (1849-1934) ur. w Dębińcu k. Radzynia, prawnik i działacz narodowy. Jako sędzia pracował w Suszu i Człuchowie. W latach 1904-1918 mieszkaniec Sopotu, a jego pensjonat Quo Vadis był ośrodkiem życia regionalnego i narodowego. Założył tam .min Polski Bank Ludowy. Uczestnik Zjazdu Młodokaszubów, jednak sam założył Związek Przyjacioł Kaszub w Sopocie zrzeszający tzw. „starokaszubów” Po wojnie pierwszy komisaryczny burmistrz Wejherowa, gdzie zmarł i został pochowany.

• Franciszka Majkowka (1882-1967) ur. w Kościerzynie, siostra Aleksandra. Po ukończeniu szkoły pracowała jako prywatna nauczycielka w Warszawie i Łodzi. Pod wpływem brata zainteresowała się kaszubską sztuka ludową zwłaszcza haftem, którego stworzyła szkołę wejherowską. W 1912 roku zmaieszkała z bratem w Sopocie gdzie włączyła się w organizację Muzeum Kaszubsko-Pomorskiego. Po jego zamknięciu w 1914 roku wróciła do Kościerzyny, gdzie pod koniec wojny pracowała jako sekretarka księdza Pawła Czaplewskiego. Potem pracowała jako stenotypistka i nauczycielka, zajmowała się głownie propagowaniem kultury ludowej Kaszub. Współzałożycielka Zrzeszy Młodo-Kaszebkow” oraz Towarzystwa Popierania Przemysłu Ludowego. Po wojnie współzałożycielka Towarzystwa Miłośników Kultury Rodzimej „Welecja” oraz Towarzystwa Miłośników Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach. Od 1949 roku mieszkała w Bialej Górze a potem w Wejherowie, gdzie pracowała jako nauczycielka i bibliotekarka. Zmarła w Iławie, pochowana W Wejherowie na nowym cmentarzu. Tablica pamiątkowa znajduje się na ul dworcowej w tym mieście.

• ks. Gustaw Pobłocki (1840-1915) ur. w Łężycach pod Rumią. Studiował w Pelplinie i w Münster. Służbę kapłańską pełnił w Tucholi, Chełmnie, Działdowie, Kokoszkowach i Wtelnie k. Bydgoszczy. Historyk, pisarz i leksykograf kaszubski. Autor wielu prac i artykułów poświeconych historii i specyfice językowo-kulturalnej Pomorza. Polemizował na niwie naukowej z Ramułtem i Ceynową Bliżej mu było do Hieronima Derdowskiego, a następnie do Młodokaszubów. Pozytywnie recenzował wczesne dzieła Majkowskiego oraz publikował w „Gryfie”. Należał do Towarzystwa Naukowego w Toruniu i Towarzystwa Pomocy Naukowej. Organizował wiece w obronie języka polskiego w szkołach, zjazdy śpiewaków i Bank Ludowy w Starogardzie. Pochowany został we Wtelnie.

• ks. Stanisław Roehle (1885-1966) ur. w Chełmnie, filomata, studiował w Pelplinie, Strasburgu i we Wrocławiu. Służbę kapłańską pełnił w Skarlinie, Chełmży, Lubichowie, Strzepczu, Szynwałdzie, Nawrze, Kościerzynie, Papowie Biskupim, Grucznie, Osieku, Luzinie, Zblewie, Parchowie, Kijewie, Kręgu i Zamartem. Członek Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Brał udział w Zjeździe Młodokaszubów w Gdańsku w 1912 roku. Spoczywa na cmentarzu w Zamartem k. Chojnic.

 

 

© Copyright 2005 - 2020 Portal Regionalny kaszubi.pl
Wydawnictwo Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego
Projekt graficzny: Iselin
Webmaster: Łukasz Makurat
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Kliknij na to powiadomienie, aby je zamknąć.