Do poprawnego działania strony wymagane jest włącznenie obsługi javascript. Zmień to w opcjach Twojej przeglądarki i odśwież stronę.
Nowô energiô w bëtowsczim lëfce
środa, 27 maja 2020

Z bùrméstrã Bëtowa Riszardã Sylką gôdómë ò pòczątkach samòrządu w Bëtowie, pòzmianach w miesce i wielekùlturowòscë.

 

Bùrméster R. Sylka  

Mijô 30 lat òd pierszich wòlnëch welacjów do lokalnëch samòrządów. Pamiãtôce ten czas i tamto miasto?

Bëtowò je dlô miã òsoblëwim gardã. W tim môlu jem sã ùrodzył, chòdzył do spòdleczny szkòłë, tu jem sã òżenił i tu ùrodzëłë sã mòje dzecë. Prôwdac do strzédny szkòłë chòdzył jem gdze jindze, nie gôdającë ò wòjskù. Bëtowò z òsemdzesątëch lat, a to dzysô? Zdôwô sã, że to dwa czësto jiné môle, chtërne łączi ta sama sztrasa gen. Sykòrsczégò. Wspòminóm tã jednã sztrasã, bò tu sã nômni zmieniało.

 

Do lokalnégò samòrządu jesce szlë w 1998 rokù…

Jesz w latach òsemdzesątëch, czej jem jezdzył na zôróbk do Miemiec, wëdôwało mie sã, że ù nas w Pòlsce téż bë mògło bëc jistno. Lëdze, ù chtërnëch jem mieszkôł, òpòwiôdelë, że jich gardowô rada sama ùradza, co mô robiec, na co wëdac dëtka. Kąsk bëło to dlô mie dzywné, ale baro mie sã widzało. Temù òd zaczątkù ùstrojowi pòzmianë w Pòlsce jem sã baro mòcno przëzérôł wszëtczémù, co sã wkół dzejało. Miôł jem leżnosc przëzdrzec sã wszëtczémù z blëska, bò jeden mój drëch Michôł Swiątk-Brzezyńsczi òstôł wicebùrméstrã Bëtowa, a drëdżégò drëcha, Rómana Zôbòrowsczégò wëbrelë na radnégò. Wójtã Parchòwa òsta wëbrónô Władka Łangòwskô, a w Tëchómiu Jerzi Lewi Czedrowsczi. Wszëtce òni bëlë zrzeszeńcama. Më czëlë, że òni chcą a mògą cos bëlnégò zrobiec dlô naji tatczëznë. I pòprôwdze nasz lokalny swiat sã òdpajiczôł. W Bëtowie zaczãlë kòpac drodżi, ùkładac nowé rurë òd wòdë i kanalizacje. Zdebło pózni gard wzął sã za bùdowanié òcziszczalnie dlô całi gminë, nowi spòdleczny szkòłë, pierszégò blokù Bëtowsczégò Towarzëstwa Spòdleczny Bùdacje. Samòrząd òstôł miéwcą naszégò zómkù. W miesce rosłë nowé firmë, staré sã priwatizowałë, tak samò jak kòmùnalné mieszkania i lokale. Gazétnice w nowëch gazétach pisalë ò najich sprawach.

Tã nową energiã dało czëc w naszim bëtowsczim lëfce. Jô téż jem sã zgòdzył welowac we wëbiérach do gardowi radë III kadencje. Na drëdżi rok rozpòczął jem robòtã jakno ùrzãdnik w starostwie. To bëło cos czësto jinszégò niż to, czej jem robił za czerownika rolnégò zakładu. Na wszëstkò bëłë przepisë i prawò, chtërno mòckò zrzeszałë rãce. Pòwiôt to czësto jinszi samòrząd. Jegò kómpetencje są przede wszëtczim administracyjné, jaczé piérwi miałë wojewódzczé władze. Chòc pòwiôt òdpòwiôdô za bòlëcë, krézowé, pòwiatowé drodżi i strzédné szkòłë, to wiele do gôdaniô ni mô, a to temù, że jegò dëtczi to we wiôldżim dzélu rozmajité subwencje i dotacje. Nôwiãcy pòwiôt mòże w drogach. W bëtowsczim krézu je to dobrze widzec, nasze drodżi są corôz lepszé.

 

Chòc Bëtowò je wielekùlturowé, to równak Kaszëbi twòrzą drżén spòlëznë. Na òdjimkù Zjôzd Kaszëbów w 2009 r.

 

W gardowi radze jesce sedzelë w bùdżetowi kòmisje. Bëlë jesce w ni przédnikã.

Baro mie sã widzała ta robòta. Nasza kòmisjô zajima sã dëcht wszëtczim, tec òsoblëwie nowima inwesticjama i gminnyma finansama. W czwôrti kadencje (2002–2006) béł jem w karnie òpòzycje do bùrméstra Stacha Marmòłowsczégò, téż nôleżnika naszégò bëtowsczégò partu KPZ. To mie wiele dało, dobré doswiôdczenié. Dzysô czësto jinaczi zdrzã na zachòwanié nëch radnëch, co są procëm mie. Zdaje mie sã, że lepi jich rozmiejã ë wiém, że jich rola nie je prostô, że bëcé w òpòzycje wëmôgô jesz wiãcy robòtë, chòc czasã ni ma ji widzec. Bëcé radnym bez òsem lat to dosc drãdżi czas dlô mie. Wszëtczégò jem sã ùcził, kò dostôł jem baro dobrą szkòłã. To mie pòmògło pòzni, czej jem òstôł burméstrã Bëtowa.

 

Czej jesce pùbliczno rzeklë, że jidzece do wëbiérów ju nié na radnégò, a na głowã całi gminë niejeden nie dôwôł szansë…

Pòd kùńc 2005 rokù karno mòjich drëchów zaczãło ùmësliwac, kto bë mógł òstac najim nôlepszim kandidatã. Prôwdac wiele më nie sejmikòwalë, doch przédnikã naji grëpë béł Rómk Zôbòrowsczi. Temù më nie mëslelë ò niżódnym jinym. Na pòczątkù 2006 rokù Zôbòrowsczi rzekł, że jidze do krézowi radë. Tej naszi wskôzelë, żebë jô kandidowôł. Pamiãtóm, że 2 łżëkwiata jął jem sã rëchtowac do jesénnégò welowaniô. Dopiérze drëdżi rôz miałë to bëc wëbiérë bezpòstrzédné. Chãtnëch bëło wiele, piãc kandidatów, w tim dwùch przeszłëch bùrméstrów Bëtowa, direktor Ùrzãdu Prôcë i jeden znóny radny.

Wiele mòjich blisczich gôdało mie, że to baro dobrô decyzjô, ale w jich òczach bëło widzec zaskòczenié, a z głosu czëło sã, że wiele szansë jô ni móm. Sóm jem do kùńca nie wierził, że z bùrméstrã Marmòłowsczim chtos mòże wëgrac. Në kò po I turze wëbiérów mielë më wnet ten sóm wënik. Tëde dopiérze doznôł jem, że móm szansã sadnąc na zeslu bùrméstra Bëtowa.

 

Bëtowò na zôczątkù 90. latów XX s. – môłi, pòmòrsczi gard, cëchi, spòkójny, dalek òd Gduńska, Szczecëna

Miasto i całô gmina mockò sã zmieniłë òd 1990 rokù. Je to w dzélu i waszô robòta. Rechòwalë jesce inwesticje wajich kadencjów?

Zmianë nëch trzëdzescë lat je widzec wszãdze. Kòżdi gard, kòżdô wies w Pòlsce wëzdrzi jinaczi. Są taczé place, gdze zmianë szłë pòmału, i taczé, gdze nëkałë flot, kò wszãdze stało sã cos nowégò. Nama, w Bëtowie zdaje sã, że ù nas szlë më dali w przódk jak w niejednëch jinszich môlach. Jô téż jem ti dbë. Chcemë pëtac, czemù tak sã stało. Òdpòwiedzec w trzech, sztërzech zdaniach nie je letkò. Pò pierszé Bëtowò mô wiele lëdzy, chtërny zarô z pierwsza zaczãlë twòrzëc swòje pòdjimiznë i dawac jinym robòtã. Dzysô to wiôldżé rodzynné firmë. Pò drëdżé naszi lëdze wiedno mielë wiele krewnoscë za grańcama. Tam wëjéżdżelë za dëtkã, doswiôdczeniã, a pózni wrôcalë z nima do Bëtowa.

Pò trzecé w Bëtowie mieszkają òbòk se Kaszëbi, Ùkrajińcë, lëdze z kresów lëtewsczich, centralny Pòlsczi i ti, chtërnëch rodzënë tu òstałë po II wòjnie swiatowi. Jesmë tą rozmajitoscą bògati, to je dobré, brzadné spòdlé do rozwòju. Kòżdô gardowô rada i wszëtcë bùrméstrowie bùdowalë naje miasto i gminã wedle jednégò szëkù. Nôpiérwi bëłë robòtë w zemi: wòda, kanaliza, gaz i wid, a pòtemù drodżi i bùdinczi. Baro wôżną sprawą bëłë sztridë midzë rządzącyma a òpòzycją i chòc dało jich dosc wiele, to we wiãkszoscë na kùńcu bëła zgòda. Tak bëło chòcbë na pòczątkù mòji robòtë, czej zaczãlë më òd szëkaniô placu na bùdowã basenu, a pózni më dbelë nad technologią. W drëdżi mòji kadencji pamiãtóm drãdżi czas priwatizacji gminnëch przedszkòlów, co skùńczało sã referendum za òdwòłanim bùrméstra i radë. W mòji trzecy kadencje wiele jiwru dôł stadión i nowé letkòatleticzné bòjiszcze. Dzysô wiém, że kòżdô inwesticjô, mniészô czë wiãkszô, mô swòje problemë i tëch, co jã wspiérają, ale téż tëch, co nie są do kùńca rôd.

Z Bëtowa sprzed 30 lat...

Wiôldżi céch na rozwój naji gminë miałë ùnijné dëtczi. Na gwës mòżno rzec, że to béł pòprôwdze nôwiãkszi mòtór zmian, tak w miesce jak i w najich wsach. Za ùnijny pieniãdz bùdowalë më wszëtcë. Mëszlã ò samòrządzëznowëch inwesticjach: wòjewódzczich, pòwiatowëch i gminnëch, ale téż kòrzistalë z tego môłé i wiãkszé firmë, a na wsë gbùrzë.

Mómë téż dbë na przindnosc. Czej niłoni zapòwiôdôł jem swój program, téj w głowie mie nie bëło, że przińdze taczi cãżczi kawel jak dzysô z tim kòrónowirusã. Òsoblëwò mëslôł jem ò drogach, chtërne pòprawią kòmùnikacjã w miesce, a téż nasz lëft mdze barżi czësti. Baro wôżną inwesticją je bùdowa nowégò centrum kùlturë i stara ò bëtowsczé wsë, kò nôwôżniészą sprawą dzys jawi sã bùdowa nowégò wielefùnkcyjnégò banowiszcza i pòłączenié banowé Bëtowa ze Gduńskã. Ò rewitalizacjã sztreczi do Lëpusza i dali do Kòscérznë më zabiegiwelë òd zaczątkù mòji pierszi kadencji. Wëdôwa sã, że w ti sprawie dërch jidze cos do przódkù, kò banë jak ni ma, tak ni ma.

Co z tegò je dzysô realné, co sã przesënie i na czej? Dzysô, czej wirus zaatakòwôł nié blós lëdzy, ale całą gospodarkã na swiece, wszëstkò je wiôldżim pëtanim.

 

Terô mòże co jinszégò, co nie tikô inwesticjów. Chcemë gadac ò kùlturze, lëdzach…

Czëc gôdkã, że bòkadnoscą są lëdze. Czasã bë sã równak mògło zdôwac, że to leno gôdka, z grzecznoscë, kò równak we strzódkù pùstô. Równak cos prôwdë w tim je. Je to widzec w Bëtowie. Dlô mie ù nas to bògactwò to naju wielekùlturowòsc. W tim kaszëbizna. Chcemë nadczidnąc chòcbë XI Zjôzd Kaszëbów, Diktando kaszëbsczé, Dzéń Jednotë Kaszëbów, nôukã kaszëbsczégò w szkòłach, pôrã edicji studiów pòdiplomòwëch dlô szkólnëch rodny mòwë, codniowé dzejanié bëtowsczégò partu KPZ, kòmiksë i ksążczi wëdôwóné pò kaszëbskù, dëbeltné tôfle, kònkùrsë spiéwów i wiele, wiele jinszich sprôw. Zarô w tim samim môłim gardze wszëtcë są bùszny tim, że ù nas je nôwiãkszô Watra ùkrajińskô, że chòdzymë na Małanczi, że ùczimë dzecë w szkòle jãzëka ùkrajińsczégò, że na rozmajité rozegracje przëchôdô ksądz grekòkatolëcczi i rzimskòkatolëcczi, a czasã nawet przëjedze pastor itd. Jak jem wspòminôł, w Bëtowie mieszkô téż dosc tëli lëdzy spòd Wilna. Òni téż mają swòje zéńdzenia, wspólné spiéwë, wanodżi itd. Mómë téż starã pamiãtac ò Żëdach, jaczi òsoblëwie w XIX wiekù zrobilë wiele dlô rozwòju Bëtowa. Nie gôdóm, że wszëtkò jidze ù nas idealno. Jidze mie ò spòlëznową aktiwnosc. Chcôłbëm wiãcy. Doch na naszich zebraniach wiesczich abò òsédlowëch, pùblicznëch debatach na rozmajité sprawë karno nie je za wiôldżé. Felëje na tëch zéńdzeniach młodëch. Mòże za baro dalë sã wcësnąc w nëkbã midzë robòtą a swòjim domã.

Drësznym miastã Bëtowa je amerikańskô Winona, dze jesz nie zabëlë ò swòjich kaszëbsczich kòrzeniach. W 2011 r. ks. Paul Breza z Winonë, chtëren trzimie kaszëbską swiądã nad Misissipi, dostôł hònorowé òbëwatelstwoò Bëtowa

 

Ju na kùńc, jaczé żëczbë môce dlô Bëtowa a jinëch pòmòrsczich samòrządów?

Dzysô wszëtcë czëkómë za tim samim. Z pierwsza, żebë ten czas kòrónawirusa wszëtczim ùdało sã strzëmac w zdrowiu, jak nômni bòlesno. Mëszlã tù òsoblëwie ò gòspodarce, chtërna do dzys dnia baro dobrze sã rozwijô w samòrządowi Pòlsce, a z chtërną terô nie je wiedzec, co bãdze. Móm równak nôdzejã, że temù pòszëdle më i swiat pòradzymë.

Chcôłbëm téż, żebë Pòlskô samòrządzëznowô ùtrzima sã jak nôdłëżi, a władza gminnô mògła sama rozstrzëgac ò swòjich sprawach. Samòrządzëznowô Pòlskô je ùmòwą, chtërna òsta przëjãtô 30 lat temù. Wedle ti ùmòwë òstałë pòdzeloné robòtã i pieniãdze. Przez ten czas wiele sã zmiéniało, doszła nama nowô robòta, a dëtków corôz mni. Równak i tak jakòs wszëscë sobie radzymë. Dôj Bòże, żebë centralizacjô, chtërną czëjemë corôz mòcni, nie zepsëła tegò, co òd 1990 rokù ùdało sã zrobiec. To nie jidze blós ò drodżi, bùdinczi, infrastrukturã. Chòdzy téż ò to, żebë më wszëtcë, chtërny twòrzimë samorząd, czëlë sã òdpòwiedzalny za naju tatczëznã, naje môłé lokalné dodóm. Szkòda psëc to, ò co mielë më starã przez te wszëtczé lata.

 

GÔDÔŁ PIOTER DZEKANOWSCZI

Pomerania 05/2020

 

Serdecznie zachęcamy do prenumeraty naszego czasopisma!!!

Więcej informacji znajdziecie na: www.miesiecznikpomerania.pl/kontakt/prenumerata

NAJNOWSZE ARTYKUŁY
© Copyright 2005 - 2020 Portal Regionalny kaszubi.pl
Wydawnictwo Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego
Projekt graficzny: Iselin
Webmaster: Łukasz Makurat
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Kliknij na to powiadomienie, aby je zamknąć.