Do poprawnego działania strony wymagane jest włącznenie obsługi javascript. Zmień to w opcjach Twojej przeglądarki i odśwież stronę.

 

Gôdka wùje Léòna ò Chińczikach

    Bëło ju ò Amerikónach, Ruskach, tej terô niech bãdze ò nëch „żôłtëch”, ò chtërnëch sto lat temù sã gôdało, że „zaleją Eùrópã”. Òsoblëwie Chińczicë. Czemù? Bò bëlë taczi ùrzasny? Në nié! Le sã w swòjim „Państwie Westrzódka” gnietlë jak sledze w beczce, a doch kòżdi mùszi miec swòj plac do òddichaniô, jedzeniô, picô, a téż dach nad głową. W nowszëch czasach, czej tam kòmùnizm zaprowadzył Mao Tse Tung, le ju pò jegò smiercë, władze zarządzałë, że pôrka móże miec le jedno dzeckò, za wicy nôleżało płacëc. Takô „pòlitika jednégò dzecka” w Chinach déra w latach 1977-2015.

    A ù nas midzë lëdzama krążił wic:

Spòtikają sã na kôwce dwie kamrôtczi, jedna je ju baro przë se. Głaskô sã pò brzëszkù i gôdô:

- Të wiész, jakô jô jem nerwés? Mòmë ju troje dzecy, a ten mój głëpéla nie ùwôżôł i bãdze czwiôrté…

- Kò Bóg dôł dzecé, dô i na dzecé!

- Nibë jo, le doch terô wszëtcë trąbią, że co czwiorté dzeckò na swiece to je Chińczik! A jô nie chcã taczégò żôłtégò…

   Ta białka to pewno bëła blondinka! W naszich czasach bë sã cesza na ekstra 500+.

   Co kraj to òbiczôj! Chinë mają stôrą kùlturã i to tam wënalezlë jedwôb, proch, papier, drëk, kómpas, płużk i karã. Chińczicë czãsto plëwają i chôrkają (fùj!), równak są baro robòcy a téż grzeczny i pòsłëszny. Czej Mao kôzôł czëtac „czerwioną ksążeczkã”, tej kòżdi z nich czëtôł, czej kôzôł bic wróble (bò zżérałë riż), tej to robilë, kôzôł sã gimnastikòwac i òni téż w parkach abò na placach wëwijalë rãkama. Prawie to òstatné jima òstało do dzysô. Më tu z tegò sã pòdsmiéwelë, le terô pòdzywiómë jich gòspòdarkã. Robią ju terô towôrë nowòczasné, ale nierôz kùpiwómë bële co za pôrã złotëch. Nie zalelë swòjima lëdzama Eùrópë, ale jich towôrë zalałë nie leno Eùrópã, ale i Amérikã. Dzãka temù Chinë mają wiele dolarów i mòcno inwestëją w Africe. Më Afriką nie jesmë, równak w òkòlim są chińsczé barë, we Wiôldżi Wsë je elegancczi Hòtel „Pekin”, a Chińsczé Centrum Hańdlowé i chińsczi bar mómë nawetka w Janowie.

  Co jesz? Béł czas, że kòmùnisticzné władze chińsczé baro trzimałë z Ruskama, a bëłë mòcno procëm USA. Chòdzëło ò Kòréã i Tajwan. Móże dô wòjna? Amerikańsczé fligrë lôtałë i robiłë òdjimczi, a Chinë dôwałë Américe „pòwôżné òstrzédżi” i na szczescé … nic dali! Nómerowelë ne „òstrzédżi” i czej doszlë ju z tim do tësąca, bëło to smiészné. Bò tej Chinë jesz ni miałë atómù ani rakietów. Terô mają, le nie mëslã, żebë chcelë sã bic. Dôwno, dôwno temù tłëklë sã midzë sobą, le z czasã cesôrze zrobilë tam pòrządk. Ale pòdbilë Tibet.

    Równak wëzdrzi na to, że nôród, chtërën wëbùdowôł na grańcy wicy niżli szesc tësąców kilométrów mùru blós temù, żebë chronic sã przed Móngółama, chce spòkòju i bezpiekù. W XIX/XX stalacym przeżëlë wiele złégò - òbsedlë Chinë nôprzód „zamòrsczé diôbłë” - „długònosy” Eùropejczicë - pòtemù Japòńczicë. Mao Tse Tung z białką i pòmòcnikama téż so zasłużëlë na miôno „bandë czwiorga”…

     Są òd nas dôlek, nie sztridëją sã z nama ò grańce i móżemë z nima trzëmac dobrze! Tak samò jak z naszima sąsôdama…

                                                                                                                 J. H.

Słowôrz: bëc przë se – być w ciąży; białka – kobieta; blós – tylko; dérac – trwać; doch – przecież; fligier – samolot; kara – taczka; leno tylko; òdjimk – zdjęcie; òsoblëwie – szczególnie; równak – jednak; stolacé – wiek; sztridowac – kłócić; ùrzasny – straszny;

 

Gôdka wùje Léòna ò Ruskach

    Pòprzédniã razą bëło ò Amerikónach, tej tą razą – dlô sprawiedlëwòscë – niech le bãdze ò Ruskach. Në, bò cziles lat temù jaczis natrzasłi „żëczlëwi” napisôł na pòlicjã donos, że jô tu przez wice sejã nienawisc do „cëzëch”. To bëłë wice ò Pòlôchach, Niemcach i Ruskach abò Amerikónach. Pòlicja sã òbsmia, le jô sóm jem za sprawiedlëwòtą: wiedno słëchi téż drëdżi stronë! Kò tej niech to bãdze le historia…

     Starszi pamiãtają, że Rusce w PRL to bëlë naszi „przëjôcele”, w szkòlë dzecë czëtałë bôjkã ò bracynach „Lechù, Czechù i Rusu”, a téż sã ùczëłë rusczégò jazëka. Gwësno nie bëło tam gôdczi ò Katënim. Terô naszi pòliticë dërch nas straszą Pùtinã i Ruskama. I tak so mëslã, że nôbarżi mają przed nima strach Pòlôszë z Kòngresówczi, Antcë. O, bò jich starkòwie przez dłùdżé lata bëlë pòd ruską władzą. A jesz przed rozebiorama Mòskale – jak sã tej na nich gôdało – pchelë sã mòcno na zachód. Biwało téż na òpak: w 1610 r. to Pòlôszë zajãlë Mòskwa, rëchli biôtkòwelë sã ò Smòleńsk. Jak w XVII stalace pisôł niejaczi Pasek, czej przëszło do biôtczi z Mòskalama, tej z pierwa dzywno bëło jich atakòwac: wszëtcë mielë dłudżé brodë, tej to wëzdrzało tak, jakbë sã miało rzucëc z szablama na òpów. Ale ju sto lat pózni, czej pòlsczim królã béł Pòniatowsczi, rusczi ambasadór béł tak szëkòwny, że jaż sã zmilił prësczi pòsłańc. Wszedł do salona, gdze sedzało karno lëdzy, a że òn króla z widzeniô nie znôł, kłóniając sã, pòdeszedł do… Ruska i dopiérkù ten wskôzôł mù króla.

    Chòc rozebiorë Pòlsczi ùmëslôł prësczi król, Friderik II, nôwikszi dzél wzã ruskô carica Katarzënô (téż Niemka) i tam dochodało do wiôldżich pòlsczich powstaniów. Stamtądka wiele trafiło na Sybir, a jich majątczi do kònfiskatë.

    Tu, na Kaszëbach, Rusków sã nie widzało òd 1813 r. (gònilë resztczi napòleòńsczi armii i òbleglë Gduńsk) jaż do I wòjnë swiatowi. Tej rusczi pòjmańczicë robilë na majątkach a téż wikszich gbùrstwach, czej gbùr szedł na front. Z pòjmańczikama béł wachmann i nicht sã Rusków nie bòjôł. Mielë swòjã mòwã, swòjã wiarã, ale znelë sã na prosti robòcë i lubilë dzecë.

    A jak bëło pò 1939 rokù? Le z pózniészi gôdczi tëch, co ju tej widzelë rusczich żôłniérzi, wiémë, że mielë karabinë na pòwrózkach a że robilë wiôldżé òczë, czej we Lwòwie czë Wilnie widzelë składë z towôrama („No, my nie znali, szto zdzies Amierika!”). Baro biédno wëzdrzëlë pòjmańczicë, chtërnëch znów Niemcë wzãlë do robòtë na majątkach. Jima nicht paczków z żiwnoscą nie przësyłôł, jak Francëzóm abò Italczikóm. Lëdzóm bëło jich żôl…

    W 1945 r. wëstraszonëch Niemców wëgónia stądka Czerwionô Armia. Żôłniérze ni mielë ju karabinów na pòwrózkach, ale pepesze, a na głowach cepłi „ùszanczi”. Tutészich lëdzy dzëwiło, że jedny jezdzëlë amerikańsczima cãżarówkama, jiny zôs môłima półtonówkama abò wòzama, chtërné cygnałë môłé, mongólsczi kòniczi. Mùszelë bëc lëchò żiwioné, bo nie darowelë żódny kùrze czë kaczce. A czej ùwidzelë zégark, zarô gò so brelë. Wszãdze szukelë sznapsu, a dzéwczãta i białczi mùszałë sã przed nima ùkrëwac. Nié wszëtcë bëlë taczi, ale wiele jo. Bëlë to wszëtcë Ruscë? Në nié! Bëło midzë nima wiele Azjatów, tej móże to i dobrze, że terô je móda, żebë jich nazéwac krótkò „Sowiecë”, chòc z logiką to sã nie zgôdzô, bò jeden „Sowiet” pò ruskù znaczi „rada”. I tak jak Hitler nie béł Niemcã, le Aùstriakã, tak Stalin nie béł Ruskã, le Gruzënã. I dlô sprawiedlëwòtë: w 1410 r. pòd Grunwaldã procëm Krzëżôkóm zuchterno biłë sã trzë smòleńsczé (znaczi rusczé) półczi piechòtë.

                                                                                                     J. H.

Słowôrz: biôtka – bitwa; dërch – ciągle; dzél – część; gwësno – oczywiście; karno – grono; natrzasłi – stuknięty; ópa – dziadek; pòjmańczik – jeniec; procëm – przeciwko; stark – tu: przodek; stolecé – wiek; zuchterno – mężnie;

Gôdka wùje Léòna ò Amerikónach

     Ò Américe i Amerikónach czëjemë dosc czãsto, a we zdrzélnikù amerikańsczich filmów je nôwicy. A jô tu przë leżnoscë przëbôczã: 8 stëcznika 1918 r. prezydent USA Thómas W. Wilson ògłosył òrãdżé w amerikańsczim Kongresu ò tim, jak mô wëzdrzec swiat pò wiôldżi wòjnie. Bëło w nim 14 pąktów, a 13. pąkt ticził sã wòlny Pòlsczi z „dostãpã do mòrzô”. Jak wiémë, tak sã pózni stało dzãka Paderewsczimù i Dmòwsczimù, a téż naszémù Abrahamòwi.

    Czë më terô dali jesmë wdzãczny i lubimë Amerikónów? Wikszosc z nas jo i nié leno za to historiczné òrãdżé. Wszëtcë pewno znają nen góralsczi wic, że „Kaszëbi to taczé Góralowie, co nie zdążëlë na òkrãt do Nowégò Yorkù”. Że nibë jesmë – Góralowie i Kaszëbi – do se pòdobny przez robòcosc, pòbòżnosc, swòją mòwã i niechtërné zwëczi itd. Takô je prôwda, że doch tak przódë, jak i w nowszëch czasach wiele Góralów, a Kaszëbów, ale téż jinëch Pòlôchów jacha do Américzi „za chlebã” i tam gò nalezlë, chòc nié wszëtcë. Tak czë jinaczi  mómë tam znajomëch abò nawetka dzél rodzënë.

   Starszi pamiãtają biédné czasë zarô pò wòjnie i amerikańską pòmòc òd UNRRA (mlékò, zupë w proszkù, ale téż kònie) czë paczczi òd Czerwionégò Krziża, gdze midzë jinszima bëłë amerikańsczé szokòlôdë i cygaretë. Czë to tej, a mòże ju rëchli, bëła w Pòlsce rzeczónka: „Kanada i Ameryka wszystko za darmo do kieszeni wtyka”? O, bò tak pòprôwdze i w Kanadze, i w Américe (USA) „chléb” béł nie za darmò, le za cãżką robòtã. Czej przódë dôwelë „darmòwą rolã”, tej z grëbima drzewiãtama do wëkarczowaniô abò na piôskach z wieloma kamama do zbiéraniô (prawie to Kaszëbi znelë stądka!)…

    Pò wòjnie lëdowô władza mùsza słëchac Rusków i krzëwò zdrza na  Amerikónów (wùja Sama) jakno „imperialistów”, równak ju pò 1956 r. Pòlôszë mòglë so kùpic – nôprzód òd „płiwającëch” – i „Coca Colã”, i „Camélë”, i dżinsë, i gùmã do mùmlaniô. W szkòlë bëłë téż ksążczi pisarzów amerikańsczich (Hemingway), młodzëznie w Pòlsce nicht nie bronił tuńcowac „rock and rolla” abò słëchac Elvisa Presleya. I pewno z tëch czasów je nen wic:

-  Jakô je na Floridze jinosc midzë bògatim a biédnym?

-  Kò takô, że tam biédôk sóm mëje swégò cadillaca.

    Są midzë nama taczi, chtërnym równak Amérika sã nie widzy. Czemù? Bò w 1945 r. Stalinowi „sprzeda” Pòlskã? Bò to terô je „żandara swiata”? Bò cãżkò je do ni dostac wizã, a je tam wiele wiców procëm Pòlôchóm, np. „pòlskô taska” z ùszkã westrzódka?

    Starszi krącą nosã na lëstopadnikòwé „halloween” i gromicznikówé „walentinczi”. Że Amérikónie są jiny, widzec je chòcbë pò jich dzysdniowim prezydence. Je kąsk „dzywny”, le czej béł we Warszawie, mòcno chwôlił Pòlôchów i to sã lëdzóm baro widzało. A żôłniérze z Américzi mają nas bronic przed Ruskama? Hmm… Żle wierzëc filmóm z Hollywood, kòżdi Amerikón, żebë chcôł sã pòprôwdze bic, nôprzòd mùszi dostac „pò zãbach”. Tej móże tak bëc, że rëszą sã z pòmòcą dopiérkù tej, czej Pòlskô ju padnie. Mómë leno nôdzejã, że Ruscë nama dadzã pòkù…

    Tej na kùńc: niech Amérika bãdze naszim przëjôcelã, ale nie mùszimë Amerikónów we wszëtczim môłpòwac.

                                                                                                         J. H.

Słowôrz: czëc – słyszeć; dac pòkù – nie niepokoić; dzél – część; doch – przecież; jinosc – tu: różnica; kąsk – nieco; leno – tylko; prawie – akurat; przë leżnoscë – przy okazji; przëbôczëc – przypomnieć; równak – jednak; rzeczónka – powiedzenie; taska – filiżanka; wëzdrzec – wyglądać; widzec sã – podobać się; zdrzélnik – telewizor; żandara – żandarm;

 

                   www.rumia.eu.

© Copyright 2019 Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Rumia
Projekt graficzny: Iselin
Webmaster: Łukasz Makurat
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Kliknij na to powiadomienie, aby je zamknąć.