Do poprawnego działania strony wymagane jest włącznenie obsługi javascript. Zmień to w opcjach Twojej przeglądarki i odśwież stronę.

 

Gôdka wùje Léòna ò fòkach

 

    Ti, co òbzérają serial ò Czepsczich, wiedzą, że czwiôrtą białkã prezesa Kòzłowsczégò òn przëzéwô „Foka”. Graje jã aktorka z Rëmi, Joanna (Katarzëna) K.; je dosc przë se, we filmie mô wiôldżé wëdatczi, chãtno pije drodżé sznapsë i jak tam wszëtcë – je wiesołô.   

    Richtich fòczi w Bôłce są pòd òchroną, a fòkarium w Hélu je turisticzną atrakcją. Letnicë, òsoblëwie dzecë, je chãtno òbzérają tak samò jak w òléwsczim zoo, nôlepi tej, czë są fùtrowóné rëbama. Wëzdrzi, że sã nie bòją lëdzy, mają piãkné, wiôldżé òczë. Jesz barżi piãkné są młodé fòczczi w Arktice: bielëchné jak sniég, z czôrnyma òczama i noskã. Jak żëwô zôbowka! Nie pòtrafią jesz płëwac i ùcékac przed pòlarnym niedzwiédzã abò … człowiekã. Starszi pewno pamiãtają, że w pòłowie XX stalata słinno francëskô aktorka Brigitte Bardot zrobiła szum na całi swiat w jich òbronie. Bò na daleczi nordze chłopi z pôłkama chòdzëlë pò lodze i tłëklë je na fùtra tësącama, a nawetka miliónama. W kùńcu rządë tegò zabroniłë abò przënômni wprowadzëłë òkresë òchronné. Nasta téż móda procëm fùtrzanëch òbleczeniów.

    Naszi rëbôcë – òni gôdają na nie „zélańtë” - taczégò problémù ni mają, równak fòków baro nie lëdają. Czemùże? W Bôłce ni ma jich znów tak wiele, równak òstatno dosc tëli. I wëżérają nôlepszé rëbë – łosose i trocë – ze seców (nétów). Òstôwiają leno łepë i trôfiô sã, że na sto hôków z przënãtą rëbôk wëcygnie blós ze dwie, trzë rëbë, i to z tëch miészich. Mògą rëbòcë bëc złi? Kò kòżdi bë béł! Robòtë wiele, a zëskù z tegò ni ma. Jich białczi smôrkają:

- Zrób no le cos! Të doch jes chłop!

    I tak, jak przed tesącama lat tłësté fòczi bëłë midzë jinszima dlô lëdzy z Òsadë Łowców Fòków w Rzucewie błogòsławieństwã, tak terô ònë są dlô rëbôków i jich białk tôklã. Cëż rzec, tak to na nym swiece biwô… Na kùńc wic:

     Pò dłudżé rézë na lodowi krze dwie fòczi zabłądzałë na pùstiniã. Zdrzą, zdrzą i jedna gôdô:

- Ala że, jile tu mùszało bëc sniegù!

- Czemù të tak mëslisz? – pitô sã drëgô.

- Kò tu nasëpelë tëli piôskù, żebë sã lëdze nie pùrgelë…  

                                                                                                                          J. H.

Słowôrz: blós – tylko; doch – przecież; leno – tylko; lëdac – lubić; òsoblëwie – szczególnie; pùrgac – ślizgać się; réza – podróż; stolecé – wiek; tôczel – kłopot; zdrzec – patrzeć;

 

Gôdka wùje Léòna ò grzëbach

 

    Mòmë grzëbòwi sezón i téż w internece je fùl òdjimków piãknëch grzëbów. W nym rokù òb lato déra suszô, za to pòd kùńc séwnika zrobiło sã i mòkro, i cepło, tej grzëbë rëszałë jak mało czedë. Wiele sã ceszy, bò jich zbiéranié to doch je zdrowô rozriwka, „nôrodny szpòrt”, jiny sã jiscą. Nawetka czëtóm, że mómë „klãskã ùrodzaju”! Czemù? Bò taczi grzëbiôrze, co je zbiérają na sprzedôrz, narzékają, że pąktë skùpù baro mało płacą. Równak są w nëch pąktach skùpù gôdczi, że mni lëdzy przëchodô z grzëbama … przez 500+. Rodzënë dostają dëtczi na dzecë za darmò, tej nie mùszą sã mãczëc zbiéranim grzëbów. Móże tak bëc? A móże dzél lëdzy wëstraszałë klészcze, chòc òstatno w gazétach jakbë mni sã ò nich pisze...

   Znajemë rzeczónkã: „Kaszëba, co zjôdł grzëba”. Pewno to leno przez rim, bò są stronë i w Pòlscë, i za grańcą (np. ù nas Bòrë Tuchòlsczé; za grańcą Rosja, Biôłorus), gdze i grzëbów roscë wiele, i sã lëdze na nich dobrze znają. Lepi òd nas! Pamiãtóm swòjégò òpã, bëlnégò Kaszëbã, chtëren kôzôł mie wërzucëc pòdgrzibka: „To doch je pòtrus! Nie widzysz të, że robi sã pòd spódkã mòdri?”. Òpa ùznôwôł le prôwdzewé grzëbë, ridze, peperlingi i maslaczi. Jak më jakno dzecë sã czichòtëlë, czej w cugù ùwidzelë miastową białkã z kòszã, a tam na wiérzkù „pòtrusë” (tak më mëslelë): kanie i mòdré sërojôdczi! Mùszã rzec, że wiele dobrich grzëbów jô znajã òd szwagra z drëdżégò kùńca Pòlsczi.

   Przódë, czej jesz nie bëło midzë zwikłima lëdzama aùtów, za to wiele gbùrów miało swòje lasë, trôfiałë sã lata, że na prôwdzëwczi jezdzëlë … wòzama. Tak przënômni gôdôł ten mój ópa. Miôł sztëk lasu nawetka nié tak dalek, ale niżi gbùrstwa, tej brelë na wóz pôrã kòszi, żebë sã pózni nie mãczëc z nyma grzëbama pòd górã. Terô nen las je państwòwi, a swòją drogą grzëbiôrzë (jô téż!), czej chòdzą, i tak nie pitają, czë las je priwatny, czë państwòwi (nôpisóny nigdze nie je). Żle ni ma ùrodzaju, grzëbiôrz bierze to, co sã dô zjesc.

   A widza wa ju amerikańsczégò prôwdzëwka? Òd porã lat roscą w lasach np. kòl Chòczewa i grzëbiôrze je chãtno zbiérają (niejedny leno łebczi). Skądka sã wzął ù nas? Jak piszczi w trôwie, chtos sprowadzył grzëbniã na Litwã do hòdowlë, skądka grzib sã wëdostôł bùten i terô „maszerëje” corôz dali. Wëzdrzi dobrze z brunym łebkã na cenczich nóżkach, ni mô żódnëch robôków, ale téż nie szmakô za niczim (?). Tak jak amerikańsczi jabłka abò gùrczi – co tak samò ni mają za wiele szmaczi. Në jo, „nié wszëtkò złoto, co sã swiécy”. Kò niech Amerikónowie nama téż czegòs zazdroszczają! A do przerobù ne „amerikónë” sã nadôwają…

   Żebë tak jeszcze grzëbiôrze nie smiecëlë w lasach! Bò niszczenié przërodë to je prosto grzéch! Nawetka grzëbë nie lëdają lëdzczich smiecy…

                                                                                                              J. H.

                   www.rumia.eu.

© Copyright 2020 Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Rumia
Projekt graficzny: Iselin
Webmaster: Łukasz Makurat
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Kliknij na to powiadomienie, aby je zamknąć.